Dyrektywy EPBD to unijne przepisy dotyczące efektywności energetycznej budynków. Ich głównym celem jest zmniejszenie zużycia energii w sektorze budownictwa, który odpowiada za dużą część emisji CO2 w Unii Europejskiej.
W artykule [1], który ukazał się w nr. 3/2024 Inżyniera Budownictwa, przedstawiono ewolucję dyrektywy EPBD (ang. Energy Performance of Buildings Directive): od wytycznych dotyczących podniesienia parametrów izolacji cieplnej budynków (Dyrektywa 2002/91/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków [2]; dalej: EPBD:2002) do kategorycznego stwierdzenia, że współczesne budynki muszą być inteligentne. Zaprezentowano definicję inteligencji budynku na tle tych wymagań i oczekiwań użytkowników oraz proponowane przez Komisję Europejską ideę i metodykę ewaluacji wskaźnika SRI. Ma on być miarą spełniania przez budynek wymagań oraz pomagać w określeniu obszarów, w których budynek ich nie spełnia.
>>> SRI – inteligentne budynki w świetle dyrektywy EPBD:2018 – cz. I
>>> Rola systemów automatyki budynkowej w kontekście zrównoważonego budownictwa jednorodzinnego
W kwietniu 2024 r. Parlament Europejski i Rada uchwaliły kolejną wersję dokumentu. W Dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1275 z dnia 24 kwietnia 2024 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (wersja przekształcona) (Tekst mający znaczenie dla EOG) [3] (dalej: EPBD:2024) nakreślono ramy czasowe wdrażania wymagań unijnych w budynkach.
W tym artykule przybliżymy obowiązki nałożone na państwa członkowskie Unii Europejskiej przez tę dyrektywę, przypomnimy podstawową terminologię związaną z metodyką ewaluacji wskaźnika SRI, a także omówimy przykłady wyników oceny tego wskaźnika. Natomiast w kolejnych artykułach opiszemy wyniki oficjalnej fazy testów metodyki ewaluacji SRI w Europie i Polsce oraz płynące z niej wnioski.
Fot. © Thares2020 – stock.adobe.com
Ewolucja dyrektywy EPBD i wskaźnika SRI na tle modyfikacji normy EN 15232
W Dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/844 z dnia 30 maja 2018 r. zmieniającej dyrektywę 2010/31/UE w sprawie charakterystyki energetycznej budynków i dyrektywę 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej (Tekst mający znaczenie dla EOG ) [4] (dalej: EPBD:2018) sprecyzowano wymagania wobec współczesnych budynków i zaproponowano sposób oceny ich spełniania za pomocą wskaźnika SRI. Było to sygnałem do kontynuowania zapoczątkowanych w 2016 r. badań naukowych i analiz technicznych mających na celu opracowanie metodyki obliczania tego wskaźnika. Na podstawie raportu końcowego dotyczącego wsparcia opracowania metodyki ewaluacji SRI, przedstawionego w 2020 r. [5], Komisja Europejska opublikowała 21 grudnia 2020 r. dwa rozporządzenia:
- Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2020/2155 z dnia 14 października 2020 uzupełniające dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/31/UE poprzez ustanowienie opcjonalnego wspólnego systemu Unii Europejskiej w zakresie oceny gotowości budynków do obsługi inteligentnych sieci (Tekst mający znaczenie dla EOG) [6], w którym ustanowiono opcjonalny system Unii Europejskiej w zakresie ewaluacji wskaźnika SRI, wraz ze szczegółowo zdefiniowaną metodyką, oraz
- Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2020/2156 z dnia 14 października 2020 określające warunki techniczne skutecznego wdrożenia opcjonalnego wspólnego systemu Unii Europejskiej w zakresie oceny gotowości budynków do obsługi inteligentnych sieci (Tekst mający znaczenie dla EOG) [7].
Na tej podstawie Dyrekcja Generalna ds. Energii Komisji Europejskiej (DG ENER EU) uruchomiła w 2021 r. oficjalną fazę testów metodyki ewaluacji wskaźnika SRI w państwach członkowskich. W EPBD:2024 [3] zaplanowano jej zakończenie do 30 czerwca 2026 r. i zobowiązano Komisję Europejską, aby do 30 czerwca 2027 r. przedstawiła rozporządzenie delegowane uzupełniające dyrektywę po- przez wprowadzenie obowiązku stosowania wspólnego systemu Unii Europejskiej w zakresie oceny gotowości do inteligencji budynków niemieszkalnych, w których systemy ogrzewania, klimatyzacji, połączone systemy ogrzewania i wentylacji pomieszczeń lub połączone systemy klimatyzacji i wentylacji mają znamionową moc użyteczną powyżej 290 kW.
Rys. 1. Ewolucja dyrektywy EPBD i rozwój idei wskaźnika SRI na tle modyfi kacji normy EN 15232. Rys. autora
Ilustrację ewolucji dyrektywy EPBD oraz rozwoju idei wskaźnika SRI na tle modyfikacji normy EN 15232 [12] przedstawiono na rys. 1. Aktualizuje on rys. 1 z artykułu [1] i przedstawia to, co wydarzyło się w obszarze inteligencji budynków po roku 2018 i co się wydarzy w horyzoncie 2027 r.
W związku z nasyceniem współczesnych budynków instalacjami technicznymi w 2007 r. w normie EN 15232, opracowanej na podstawie mandatu Komisji Europejskiej M 343 z 2004 r. skierowanego do Europejskiego Komitetu Normalizacyjnego (CEN), sklasyfikowano warunki znaczącego wpływu automatyki tych instalacji na efektywność energetyczną budynków. Z tego powodu w dyrektywie EPBD:2024 wprowadzono obowiązek wdrożenia do końca grudnia 2024 r. systemów automatyki i sterowania (BACS – Building Automation and Conrol Systems) w instalacjach technicznych określonych typów budynków istniejących, a od 1 stycznia 2025 r. – w nowych budynkach o zapotrzebowaniu mocy na instalacje komfortu przekraczającym 290 kW.
Szczegółowe wymagania wobec planu wdrażania ewaluacji wskaźnika SRI oraz systemów BACS, wynikające z EPBD:2024, przedstawiono w tab. 1.
Tab. 1. Terminarz wdrażania zaleceń EPBD:2024 w zakresie ewaluacji SRI oraz systemów BACS. Oprac. autora
W dalszej części artykułu:
Budynki muszą być inteligentne
Metodyka obliczania wskaźnika SRI – przypomnienie
Domeny techniczne
Metodyka obliczania wskaźnika SRI – podsumowanie
>>> Cały artykuł dostępny jest w numerze 1/2026 miesięcznika „Inżynier Budownictwa”.
>>> Członkowie Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa mają dostęp do miesięcznika przez portal członkowski >>> Link do czasopisma w portalu: https://portal.piib.org.pl/ewydania/67183
mgr inż. Paweł Kwasnowski
Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie, ekspert PKN KT 173, CEN TC 247, koordynator fazy testów metodyki ewaluacji SRI w Polsce w ramach projektu OTE
Praca została wykonana w ramach projektu pt. Obserwatorium Transformacji Energetycznej jako instrument wspierania społeczno-gospodarczego rozwoju Polski (OTE), współfinansowanego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju w ramach programu badań naukowych i prac rozwojowych „Społeczny i gospodarczy rozwój Polski w warunkach globalizujących się rynków” GOSPOSTRATEG.
Literatura
[1] Kwasnowski P., „SRI – inteligentne budynki w świetle dyrektywy EPBD:2018 – cz. I” w Inżynier Budownictwa, nr 3, 2024, s. 56–62.
[2] Dyrektywa 2002/91/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków [dostęp 1.07.2025], https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/ALL/?uri=CELEX%3A32002L0091.
[3] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1275 z dnia 24 kwietnia 2024 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków
(wersja przekształcona) (Tekst mający znaczenie dla EOG) [dostęp 1.07.2025], https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32024L1275.
[4] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/844 z dnia 30 maja 2018 r. zmieniająca dyrektywę 2010/31/UE w sprawie charakterystyki energetycznej budynków i dyrektywę 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej (Tekst mający znaczenie dla EOG) [dostęp 1.07.2025], https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/ALL/?uri=CELEX:32018L0844.
[5] Verbeke S. i in., „Final report on the technical support to the development of a smart readiness indicator for buildings: final report”, 2020 [dostęp
1.07.2025], European Commission, Directorate-General for Energy, Publications Office:https://data.europa.eu/doi/10.2833/41100.
[6] Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2020/2155 z dnia 14 października 2020 r. uzupełniające dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/31/UE poprzez ustanowienie opcjonalnego wspólnego systemu Unii Europejskiej w zakresie oceny gotowości budynków do obsługi inteligentnych sieci (Tekst mający znaczenie dla EOG) [dostęp 1.07.2025], https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/ALL/?uri=CELEX:32020R2155.
[7] Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2020/2156 z dnia 14 października 2020 r. określające warunki techniczne skutecznego wdrożenia opcjonalnego wspólnego systemu Unii Europejskiej w zakresie oceny gotowości budynków do obsługi inteligentnych sieci (Tekst mający znaczenie dla EOG) [ dostęp 1.07.2025], https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/ALL/?uri=CELEX:32020R2156.
[12] PN-EN ISO 52120-1:2022 Energetyczne właściwości użytkowe budynków – Wkład automatyzacji, sterowania i technicznego zarządzania budynkami.
