Instalacja odgromowa to wbrew pozorom system złożony i wymagający, który znajduje zastosowanie w wielu nowo powstających budynkach. Wzrost wartości wyposażenia tych obiektów, a także rozpowszechnienie zaawansowanych systemów sterowania oraz zarządzania o niskiej odporności na zakłócenia powodują konieczność projektowania i realizacji instalacji skutecznie chroniących przed negatywnymi skutkami wyładowań atmosferycznych.
Wyładowania atmosferyczne oraz towarzyszące im przepięcia mogą powodować wiele problemów w obiektach budowlanych, takich jak: porażenie prądem, pożar, wybuch, a także uszkodzenia mechaniczne i elektryczne urządzeń oraz elementów konstrukcyjnych. Szacuje się, że ok. 30% szkód w obiektach budowlanych powstaje w instalacjach elektrycznych, z czego prawie 24% to szkody związane z bezpośrednimi lub pośrednimi skutkami wyładowań atmosferycznych [1]. Z tego względu w ostatnich latach firmy ubezpieczeniowe przywiązują coraz większą wagę do jakości wykonania instalacji odgromowych (LPS – ang. lightning protection system) zarówno w obiektach nowych, jak i istniejących. Właściciele lub zarządcy tych drugich są zobowiązani do przedstawienia ekspertyzy technicznej stanu instalacji odgromowej.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 Ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane [2] (dalej: p.b.): „Obiekt budowlany jako całość oraz jego poszczególne części, wraz ze związanymi z nim urządzeniami budowlanymi, należy, biorąc pod uwagę przewidywany okres użytkowania, projektować i budować w sposób określony w przepisach, w tym techniczno-budowlanych, oraz zgodnie z zasadami wiedzy technicznej, zapewniając […] spełnienie podstawowych wymagań […] dotyczących: […] b) bezpieczeństwa pożarowego oraz […] d) bezpieczeństwa użytkowania i dostępności obiektów”. Niestety, to podstawowe wymaganie często nie jest realizowane przy projektowaniu i zakładaniu LPS, tymczasem błędy popełniane w tym zakresie są kosztowne w naprawie (np. dochodzi do korozji uziomów), a niekiedy prowadzą nawet do całkowitego zniszczenia obiektu (np. wskutek pożaru).
>>> Korozja elementów urządzenia piorunochronnego umieszczanych w powietrzu i gruncie
>>> Ochrona odgromowa w istniejących i projektowanych budynkach
>>> Czy konieczna jest ochrona odgromowa i przeciwprzepięciowa instalacji fotowoltaicznej?
>>> Instalacja odgromowa w budynku jednorodzinnym
>>> Jak powstaje piorun? W jaki sposób dawniej chroniono budowle przed uderzeniem pioruna?
Fot. © ASSIASIA – stock.adobe.com
Instalacje odgromowe – podstawy prawne
Najważniejsze zadania instalacji odgromowej to: przejęcie bezpośredniego wyładowania piorunowego, bezpieczne odprowadzenie prądu piorunowego do ziemi i jego rozproszenie bez narażania ludzi przebywających w obiekcie lub w jego pobliżu oraz bez szkód dla budynku i zainstalowanych w nim urządzeń.
Zgodnie z normą PN-EN 62305-1: 2011 [3] rozróżnia się:
- zewnętrzne urządzenie piorunochronne obejmujące zwody (pionowe lub poziome), przewody odprowadzające oraz uziomy;
- wewnętrzne urządzenie piorunochronne, czyli część LPS złożoną z piorunowych połączeń wyrównawczych redukujących różnice potencjału wywołane przepływem prądu piorunowego (połączenie bezpośrednie lub za pomocą urządzeń do ograniczania przepięć – SPD – ang. surge protective device) i/lub elektryczne odizolowanie LPS (odgrywające rolę odstępów separujących od LPS).
Zasady projektowania i budowy instalacji odgromowych zostały szczegółowo opisane w obszernej, czteroczęściowej normie PN-EN 62305 [3–6]. Choć w świetle Ustawy z dnia 12 września 2002 r. o normalizacji [7] przestrzeganie norm nie jest obligatoryjne, to uznaje się je za zbiór przyjętych reguł wiedzy technicznej, pozwalających spełnić wymogi cytowanego art. 5 p.b. [2]. Konieczność stosowania ochrony odgromowej wynika wprost z Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [8] (dalej: r.w.t.), w którym czytamy:
- „§ 53 ust. 2. Budynek należy wyposażyć w instalację chroniącą od wyładowań atmosferycznych. Obowiązek ten odnosi się do budynków wyszczególnionych w Polskiej Normie dotyczącej ochrony odgromowej obiektów budowlanych”;
- „§ 184 ust. 3. Instalacja piorunochronna, o której mowa w § 53 ust. 2, powinna być wykonana zgodnie z Polską Normą dotyczącą ochrony odgromowej obiektów budowlanych”.
W dalszej części artykułu:
Instalacje odgromowe – podstawy prawne cd.
Typowe błędy projektowe i wykonawcze
>>> Cały artykuł dostępny jest w numerze 4/2026 miesięcznika „Inżynier Budownictwa”.
>>> Członkowie Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa mają dostęp do miesięcznika przez portal członkowski >>>
mgr inż. Jerzy Ustarbowski
członek Polskiego Komitetu Ochrony Odgromowej
Literatura
[1] VdS, Blitz- und Űberspannungsschutz, materiały szkoleniowe, 2018 [dostęp: 15.07.2025], w: VdS Shop, https://shop.vds.de/kategorie/brandschutz/blitz-und-ueberspannungsschutz.
[2] Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 418 ze zm.).
[3] PN-EN 62305-1:2011 Ochrona odgromowa – Część 1: Zasady ogólne [zastąpiona przez: PN-EN IEC 62305-1:2025-09].
[4] PN-EN 62305-2:2012 Ochrona odgromowa – Część 2: Zarządzanie ryzykiem [zastąpiona przez: PN-EN IEC 62305-2:2025-09].
[5] PN-EN 62305-3:2011 Ochrona odgromowa – Część 3: Uszkodzenia fizyczne obiektów i zagrożenie życia [zastąpiona przez: PN-EN IEC 62305-3:2025-09].
[6] PN-EN 62305-4:2011 Ochrona odgromowa – Część 4: Urządzenia elektryczne i elektroniczne w obiektach [zastąpiona przez: PN-EN IEC 62305-4:2025-09].
[7] Ustawa z dnia 12 września 2002 r. o normalizacji (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1483).
[8] Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1225 ze zm.).
