Remedium na bolączki nadzoru inwestorskiego w projektach infrastrukturalnych może być model architektoniczny. Odwraca on logikę dotychczasowych kontraktów. Cena przestaje być jedynym lub kluczowym czynnikiem, a staje się pochodną jasno zdefiniowanej usługi. Jakość zaś nie jest już tylko postulatem, lecz elementem sterowania kontraktem. Wiele rozwiązań, które są charakterystyczne dla tego nowego podejścia, można wdrożyć bez konieczności wywoływania rewolucji prawnej.
W pierwszej części artykułu [1] wykazano, że źródłem problemów przypisywanych presji cenowej w nadzorze inwestorskim nie jest sama cena. Przyczyny tkwią w sposobie kontraktowania usług: niejednoznacznym przedmiocie zamówienia, braku narzędzi zarządczych w umowie oraz zastępowaniu architektury sterowania jedną zmienną – ceną ofertową. Zaproponowany model warstwowy architektury kontraktu porządkuje tę lukę. Wskazuje, że porównywalność ofert, stabilność zespołów i realna kontrola jakości wymagają weryfikowalnych produktów usługi, planu obsady w czasie, mechaniki rozliczeń opartej na wykonaniu oraz ekonomicznych bodźców odpornych na dumping i erozję kosztową.
Jednocześnie sama zmiana opisu przedmiotu zamówienia (OPZ) oraz logiki wynagrodzenia nie wystarcza, jeśli jakość nadal pozostaje kategorią miękką, nieprzekładalną na odbiór i płatność. Praktyka pokazuje, że tam, gdzie standardy jakości funkcjonują wyłącznie jako deklaracje w OPZ, zamawiający nie ma skutecznych narzędzi bieżącego sterowania, a wykonawca – możliwości racjonalnego oszacowania nakładu pracy oraz ryzyk, które wynikają z nieformalnych oczekiwań. Dlatego najważniejszym krokiem jest wpisanie kluczowych wskaźników efektywności (KPI) i standardów jakości w konstrukcję umowy w taki sposób, aby stanowiły element mechaniki kontraktu: były mierzalne, cyklicznie weryfikowane i powiązane z odbiorem okresowym oraz rozliczeniem.
Druga część artykułu skupia się więc na praktycznym przełożeniu podejścia architektonicznego na obszar jakości. Pokazuje, jak projektować kluczowe wskaźniki efektywności jako warunek odbioru, jak różnicować KPI minimalne i branżowe, a także jakie konsekwencje dla zamawiających oraz rynku przynosi wdrożenie modelu opartego na dowodach, miernikach i bodźcach ekonomicznych. Zwieńczeniem jest zestaw rekomendacji, które pozwalają wdrażać zmianę w sposób realistyczny i wykonalny w ramach istniejących procedur zamówień publicznych.
>>> Problem rozbieżności wartości ofert na nadzór kontraktów infrastrukturalnych
>>> Klauzula waloryzacyjna w zamówieniu publicznym na roboty budowlane
>>> Rażąco niska cena przy robotach budowlanych zgodnie z Prawem zamówień publicznych – cz. I
>>> Rażąco niska cena przy robotach budowlanych zgodnie z Prawem zamówień publicznych – cz. II
JAKOŚĆ I KPI WPISANE W KONSTRUKCJĘ UMOWY
Jednym z najbardziej trwałych błędów w zamawianiu usług nadzoru inwestorskiego jest traktowanie jakości jako kategorii miękkiej, niewymagającej precyzyjnego osadzenia w mechanice kontraktu. W efekcie standardy jakościowe funkcjonują często w postaci ogólnych deklaracji lub nieprecyzyjnych wymagań w opisie przedmiotu zamówienia, które nie mają bezpośredniego przełożenia na rozliczenie, odbiór ani odpowiedzialność wykonawcy. Tymczasem doświadczenia administracji publicznych oraz literatura dotycząca zarządzania projektami infrastrukturalnymi po 2020 r. jednoznacznie wskazują, że KPI stają się skuteczne dopiero wtedy, gdy są integralną częścią konstrukcji umowy, a nie dodatkiem dla przejrzystości.
Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) mówi wprost, że brak mierników wykonania w kontraktach usługowych prowadzi do sytuacji, w której zamawiający nie dysponuje narzędziami egzekwowania jakości, nawet jeśli formalnie jej wymaga [2].
W dalszej części artykułu:
KPI jako element mechaniki kontraktu
KPI jako warunek odbioru okresowego
Korekta wynagrodzenia – narzędzie sterowania, a nie kara
Brak KPI a elastyczność
Potrzeba hierarchizacji KPI
KPI minimalne – wspólne dla wszystkich inwestorów publicznych
KPI branżowe – dostosowane do ryzyk kontraktu
Zapowiedź standaryzacji sektorowej
SKUTKI WDROŻENIA MODELU ARCHITEKTONICZNEGO
WNIOSKI I REKOMENDACJE
>>> Cały artykuł dostępny jest w numerze 5/2026 miesięcznika „Inżynier Budownictwa”.
>>> Członkowie Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa mają dostęp do miesięcznika przez portal członkowski >>>
dr inż. Krzysztof Kaczorek
dyrektor Centrum Analiz Budowlanych Instytut Badań Stosowanych Politechniki Warszawskiej
Literatura
[1] Kaczorek K., „Od ceny do architektury kontraktu – cz. I” w: Inżynier Budownictwa, nr 3, 2026, s. 70–74.
[2] OECD, Implementing the OECD Recommendation on Public Procurement in OECD and Partner Countries: 2020–2024 Report, OECD Publishing, Paryż, 2025 [dostęp: 31.03.2026], https://doi.org/10.1787/02a46a58-en.
