Kryzys klimatyczny i rosnące ceny energii spowodowały, że pojęcie renowacji zabytków zyskało nowy wymiar. Dziś chodzi już nie tylko o to, by zachować dla przyszłych pokoleń dziedzictwo kulturowe, lecz także o to, by obiekty historyczne były możliwie jak najmniej energochłonne. Dlatego renowacja coraz częściej obejmuje też procesy termomodernizacyjne.
Zabytki podlegają szczególnej ochronie, gdyż stanowią dziedzictwo kulturowe. Planowanie robót budowlanych (remontu, przebudowy, renowacji, termomodernizacji, termorenowacji itp.) w obiekcie, który został wpisany indywidualnie do rejestru zabytków, wiąże się każdorazowo z obowiązkiem uzyskania pozwolenia na budowę w lokalnie odpowiednim organie architektoniczno-budowlanym. Przed wydaniem takiego pozwolenia projektowany zakres robót musi być zaakceptowany w formie decyzji przez wojewódzkiego konserwatora zabytków (WKZ), właściwego dla miejsca położenia obiektu. Jednocześnie należy pamiętać, że sama zgoda na przedstawiony zakres prac czy harmonogram działań ustalony z WKZ, a nawet wytyczne konserwatorskie [1], nie są wystarczające, zwłaszcza gdy obiekt jest indywidualnie wpisany na listę zabytków. Oznacza to, że nieuzyskanie wymaganego pozwolenia na budowę może skutkować wstrzymaniem prac i narazić inwestora na ogromne koszty związane z popełnieniem samowoli budowlanej lub samowolnej zmiany sposobu użytkowania (Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane [2] – dalej: p.b.). Jest to możliwe, gdy inwestor nie dopełni choćby jednej z wymienionych formalności.
Fot. © Michal – stock.adobe.com
>>> Dobór produktów chemii budowlanej do renowacji budynków zawilgoconych
>>> Rozbiórka obiektów zabytkowych – problemy, przepisy prawa, przykłady
Renowacja zabytku to proces służący przywróceniu i odnowieniu obiektu o wartości historycznej, kulturowej lub artystycznej, w celu zachowania jego autentyczności i integralności oraz zabezpieczeniu przed dalszym zniszczeniem. Zakres prac może obejmować odnawianie elewacji i wnętrz, uzupełnianie ubytków, wzmacnianie konstrukcji, wymianę elementów, a także prace konserwatorskie – w zależności od stanu i charakteru zabytku. Konserwacja ma go zachować i zabezpieczyć bez zmian. Natomiast renowacja może dotyczyć odtwarzania utraconych elementów, dlatego wymaga zaangażowania wielu specjalistów, takich jak konserwatorzy, archiwiści, archeolodzy, badacze architektury, architekci, inżynierowie (konstruktorzy, instalatorzy, drogowcy, mostowcy, hydrolodzy, geotechnicy), geolodzy i historycy sztuki. W ostatnim czasie, gdy bardzo wzrosły ceny energii cieplnej, coraz częściej inwestorzy rozszerzają działalność renowacyjną o procesy termomodernizacyjne. Czy jest to w ogóle możliwe? A jeśli tak, to jaki plan działań powinien być analizowany, a następnie realizowany przez interesariuszy?
W dalszej części artykułu:
Kolejność działań w procesie termorenowacji
Problemy związane z procesem termomodernizacji zabytków
Termomodernizacja zabytku do stanu pasywnego
>>> Cały artykuł dostępny jest w numerze 9/2025 miesięcznika „Inżynier Budownictwa”.
>>> Członkowie Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa mają dostęp do miesięcznika przez portal członkowski >>>
dr hab. inż. Anna Ostańska, prof. Politechniki Lubelskiej
Okręgowy Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej – koordynator Lubelskiej Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa
Literatura
1. S. Slósarz, Wytyczne konserwatorskie jako nadrzędne kryterium wyboru rozwiązań konstrukcyjnych. Remont i przebudowa sanatorium „Książę Józef” w Nałęczowie, „Przegląd Budowlany” nr 11–12/2023, s. 77–82, https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.1314.
2. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 418).
