Centrale klimatyzacyjne coraz częściej lokalizowane są na dachach budynków. Takie rozwiązanie pozwala zaoszczędzić przestrzeń wewnątrz obiektu oraz zapewnia bezpośredni dostęp do powietrza zewnętrznego.
Dobór urządzenia jest dziś dobrze opisany w normach i wytycznych projektowych. Znacznie rzadziej z taką samą uwagą traktuje się sposób jego posadowienia. Tymczasem to właśnie konstrukcja wsporcza w dużej mierze decyduje o bezpieczeństwie, trwałości i bezproblemowej eksploatacji całej instalacji.
Projektant staje przed wyborem typu konstrukcji wsporczej. Najczęściej sprowadza się on do wyboru między konstrukcją spawaną a systemową konstrukcją skręcaną. Choć oba rozwiązania są wykorzystywane w instalacjach HVAC, to właśnie na dachu ich różnice stają się najbardziej odczuwalne, wpływając na przebieg prac, czas realizacji oraz ryzyko związane z montażem.
OBCIĄŻENIA
Dobór stelaża pod urządzenia klimatyzacyjne często rozpoczyna się od określenia ich masy. Tymczasem centrale generują również obciążenia dynamiczne związane z pracą wentylatorów i sprężarek, a ich duża powierzchnia oraz lokalizacja na dachu zwiększają oddziaływanie wiatru. Dodatkowo zmiany temperatury powodują rozszerzalność materiałów i naprężenia termiczne. Drgania przenoszone są na stelaż, a następnie na konstrukcję dachu.
Nieuwzględnienie tych czynników może prowadzić do luzowania połączeń, zmęczenia materiału i szybszego zużycia urządzeń.
Dlatego stelaż pod centralę nie powinien być traktowany jako bierna podpora, lecz jako element aktywnie współpracujący z instalacją przez cały okres jej eksploatacji.
>>> Czy wibroizolacja to kosztowna fanaberia?
>>> Modułowe podesty serwisowe na dachu
OCHRONA DACHU
Każda instalacja klimatyzacyjna na dachu ingeruje w jego najbardziej wrażliwą warstwę – hydroizolację. W przypadku central i agregatów ryzyko jest szczególnie wysokie ze względu na duże masy oraz punktowe przekazywanie obciążeń przez konstrukcję wsporczą. Niewłaściwie zaprojektowany stelaż może prowadzić do przeciążeń i uszkodzeń membrany dachowej.
Dodatkowym zagrożeniem są nieszczelności powstające np. w wyniku opiłków po cięciu elementów lub błędów montażowych. W dłuższej perspektywie skutkuje to degradacją izolacji termicznej oraz trudnymi do zlokalizowania przeciekami, które ujawniają się dopiero po czasie.
Konsekwencje są kosztowne: od zawilgocenia warstw dachu, przez uszkodzenia instalacji prowadzonych poniżej, aż po przestoje operacyjne obiektu. Dlatego coraz większy nacisk kładzie się na rozwiązania minimalizujące ingerencję w poszycie dachu – systemy rozkładające obciążenia na większą powierzchnię i kompatybilne z warstwami dachowymi.
NA CZYM POSADOWIĆ URZĄDZENIE?
Skoro wiemy już, z jakimi obciążeniami i ryzykami wiąże się instalacja na dachu, warto przyjrzeć się samej konstrukcji wsporczej. Projektant ma dziś do wyboru kilka podejść.
Przy klimatyzatorach typu split, multisplit czy jednostkach VRF o wadze do ok. 80–120 kg najczęściej stosuje się gotowe stojaki katalogowe – prefabrykowane konstrukcje o ustalonych wymiarach i nośnościach. Montaż jest szybki, dokumentacja jasna, a logistyka prosta. Ograniczeniem jest sztywność konfiguracji – jeśli urządzenie nie pasuje do dostępnych wariantów lub wymagana jest nietypowa wysokość, stojak katalogowy nie będzie
odpowiednim rozwiązaniem. Przy większych centralach i agregatach wybór sprowadza się najczęściej do dwóch rozwiązań: konstrukcji spawanej lub systemowej konstrukcji skręcanej.
>>> Kompleksowe rozwiązania Walraven dla systemów klimatyzacji i chłodnictwa
>>> Prefabrykowane podesty serwisowe Walraven
>>> Bezinwazyjne i bezpieczne posadowienie urządzeń na dachu
STELAŻ SPAWANY
Konstrukcje spawane to rozwiązanie dobrze znane i często stosowane. Dają pełną swobodę wymiarową, pozwalają na dopasowanie do nietypowych układów, a przy odpowiednim przekroju profili zapewniają wysoką nośność.
Problemy zaczynają się na etapie wykonania i logistyki. Konstrukcja spawana wymaga pełnego procesu wykonawczego: od projektu, przez produkcję i zabezpieczenie antykorozyjne, aż po montaż na budowie. W praktyce oznacza to większą zależność od warunków na dachu, konieczność prowadzenia prac „na gorąco” oraz ograniczoną możliwość wprowadzania zmian na etapie realizacji. Na budowę przyjeżdżają docięte na wymiar elementy, więc jakakolwiek korekta na dachu jest trudna lub wręcz niemożliwa, co często oznacza dodatkowe zamówienia i przestoje. Do tego konstrukcja spawana potrafi być kilkukrotnie cięższa od skręcanej, co przy ograniczonej nośności dachu bywa czynnikiem dyskwalifikującym. Sam montaż wymaga obecności
wykwalifikowanych spawaczy i zabezpieczenia strefy roboczej zgodnie z rygorystycznymi zasadami bhp.
STELAŻ SKRĘCANY
Alternatywą jest stelaż skręcany z profili montażowych, konfigurowany z elementów systemowych. Projektowanie opiera się na doborze komponentów z katalogu producenta: profili nośnych, łączników, kątowników i stóp pod konkretne wymiary i obciążenia urządzenia. Parametry techniczne każdego
elementu są udokumentowane: dopuszczalne obciążenia, momenty dokręcenia, klasy śrub. Projektant wpisuje w dokumentację konkretne pozycje z określoną nośnością, a odpowiedzialność za te parametry leży po stronie producenta systemu. Dostarczenie na dach jest proste: profile trafiają na budowę w paczkach o wadze kilkunastu kilogramów na sztukę i można je transportować windą budowlaną lub wnosić bez użycia dźwigu.
Ochrona antykorozyjna pozostaje nienaruszona na całej długości profilu – nie ma spawów, więc nie ma miejsc osłabionych termicznie. Na dachu, przy pełnej ekspozycji na warunki atmosferyczne, ma to istotne znaczenie.
Gdy w przyszłości zajdzie potrzeba modyfikacji: wymiany modelu centrali, korekty rozstawu podpór czy zmiany wysokości, konstrukcja skręcana umożliwi łatwą przebudowę. Można wykorzystać te same komponenty i uzupełnić system o dodatkowe moduły bez ingerencji w istniejące elementy.
PODSUMOWANIE
Lokalizacja central klimatyzacyjnych na dachu to rozwiązanie funkcjonalne i powszechnie stosowane, ale jednocześnie wymagające świadomego podejścia projektowego. Dobrze zaprojektowany stelaż to nie tylko konstrukcja wsporcza, ale także element, który realnie wpływa na efektywność, trwałość i bezpieczeństwo pracy oraz eksploatacji całej instalacji klimatyzacyjnej.
Wybór konkretnego wariantu powinien wynikać nie tylko z geometrii urządzenia, ale również z warunków montażowych, wymagań inwestycji oraz podejścia do eksploatacji.
Walraven Sp. z o.o.
ul. Dymarek 2L, 31-983 Kraków
tel. 880 757 351
info.pl@walraven.com
www.walraven.com
