Pawilon mykwy w Oświęcimiu powstanie z myślą o prezentacji unikatowej, drewnianej mykwy z XVIII w. Stanie on w bezpośrednim sąsiedztwie Parku Pamięci Wielkiej Synagogi.
Pawilon mykwy w Oświęcimiu o powierzchni około 600 m² będzie nową przestrzenią opowieści o kilkusetletniej obecności społeczności żydowskiej w Oświęcimiu. Pawilon stanie nieopodal lokalizacji dawnej Wielkiej Synagogi, zburzonej przez Niemców na początku II wojny światowej. Odkryta w 2023 r. podczas badań archeologicznych na Bulwarach mykwa stanowi obecnie jeden z najcenniejszych materialnych śladów życia żydowskiego w tej części Europy. Rytualna łaźnia, służąca duchowemu oczyszczeniu poprzez zanurzenie w tzw. żywej wodzie, była niegdyś jednym z fundamentalnych elementów religijnej codzienności. Choć pierwotnie sądzono, że konstrukcja może liczyć nawet cztery stulecia, wyniki badań archeologicznych, historycznych i dendrologicznych jednoznacznie wskazują na jej powstanie w drugiej połowie XVIII w. Wyjątkowo dobry stan zachowania drewnianej konstrukcji sprawia, że znalezisko uznawane jest za unikat w skali europejskiej.
Obecnie relikty mykwy znajdują się w pracowni konserwatorskiej, gdzie prowadzone są specjalistyczne prace zabezpieczające, przygotowujące obiekt do przyszłej ekspozycji. Równolegle Muzeum Zamek w Oświęcimiu prowadzi postępowanie przetargowe na opracowanie kompletnej dokumentacji projektowej pawilonu, obejmującej również zagospodarowanie otoczenia budynku. Szacuje się, że etap projektowy wraz z uzyskaniem wszystkich wymaganych uzgodnień potrwa ok. roku. Zgodnie z założeniami funkcjonalnymi pawilon mykwy w Oświęcimiu będzie obiektem dwukondygnacyjnym z niższą kondygnacją częściowo zagłębioną w skarpę. Na poziomie górnym zaplanowano ekspozycję stałą poświęconą mykwie i kontekstowi jej funkcjonowania, natomiast poziom dolny pomieści zaplecze techniczne, szatnie, toalety oraz niewielką salę edukacyjną. Wejście do budynku przewidziano od strony ul. Berka Joselewicza.
Projektowana ekspozycja nie będzie powielać narracji Muzeum Żydowskiego w Oświęcimiu, lecz stanowić jej dopełnienie. Skoncentruje się na historii i znaczeniu odkrytej mykwy jako punktu wyjścia do opowieści o codziennym życiu, duchowości i rytuałach żydowskich mieszkańców miasta. Przed II wojną światową Żydzi stanowili ponad połowę ludności Oświęcimia. Zagładę przeżyła jedynie garstka osób. Ostatni żydowski mieszkaniec miasta, Szymon Kluger, zmarł w 2000 r.
Za koncepcję architektoniczną oraz aranżację wystawy odpowiada biuro architektoniczne Nizio Design International.
Rozpoczęcie budowy pawilonu mykwy w Oświęcimiu i realizacji wystawy planowane jest na 2027 r. Inwestycja zostanie dofinansowana ze środków Oświęcimskiego Strategicznego Programu Rządowego na lata 2026–2030.
Źródło: Nizio Design International
Czytaj także:
Modernizacja Teatru Wielkiego w Łodzi
Rozbudowa Muzeum Powstania Warszawskiego
