Zmiany w projektowaniu systemów oddymiania w Polsce w świetle nowelizacji normy PN-B-02877-4:2025

Główne różnice i obszary objęte nowymi wytycznymi

Zapisy dokumentu z 2001 roku nierzadko podlegały sporym uproszczeniom interpretacyjnym. W efekcie w budynkach o zbliżonym przeznaczeniu nierzadko montowano systemy o skrajnie różnej efektywności. Aktualizacja eliminuje ten problem, wprowadzając nowe pojęcia i poszerzając zakres niezbędnych obliczeń projektowych.

Nowelizacja skupia się przede wszystkim na dostosowaniu wymogów do obecnej wiedzy technicznej oraz wdrożeniu nowych definicji i grup projektowych. Zrewidowano dopuszczalne rozmiary stref dymowych, uwzględniając między innymi obecność stałych samoczynnych urządzeń gaśniczych wodnych. Zmiany obejmują również formalne dopuszczenie do użytku ściennych systemów oddymiania grawitacyjnego, nowe wytyczne dla minimalnej powierzchni czynnej otworów oddymiających i napływu powietrza kompensacyjnego oraz zasady ich rozmieszczania. Ponadto doprecyzowano kwestie związane ze sterowaniem systemami, ich testowaniem i procedurami awaryjnymi.

Kwalifikacja obiektów do zaktualizowanych wymogów

Nowa norma definiuje zasady dla systemów grawitacyjnych w budynkach, gdzie ich zastosowanie jest wymagane przez przepisy techniczno-budowlane lub przyjęte koncepcje inżynieryjne.

Dotyczy to w szczególności obiektów produkcyjnych i magazynowych, obejmując budynki jednokondygnacyjne oraz najwyższe piętra w obiektach wielokondygnacyjnych. Przepisy mają zastosowanie także do pozostałych budynków wymienionych w Warunkach Technicznych, w tym obiektów użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego i wielorodzinnych. Regulacje obejmują takie przestrzenie jak ewakuacyjne klatki schodowe, poziome drogi ewakuacyjne, szyby windowe, sale zbiorowego użytku, pasaże jednokondygnacyjne czy sceny teatralne.

Warto zaznaczyć, że dokument nie reguluje mechanicznego usuwania dymu ani specyficznych przestrzeni takich jak garaże, tunele, wielokondygnacyjne pasaże i rozległe obiekty handlowe, które podlegają odrębnym przepisom. W ich przypadku nową normę można traktować jedynie pomocniczo w obszarach nieuregulowanych inaczej.

Elastyczniejsze podejście do stref dymowych

Istotną modyfikacją jest zwiększenie dopuszczalnego metrażu strefy dymowej z 2600 m² do 4000 m². Istnieje możliwość dalszego powiększania tej przestrzeni, jednak wymaga to proporcjonalnego zwiększenia powierzchni oddymiania. Przekroczenie granicy 4000 m² wiąże się z obowiązkiem powiększenia powierzchni czynnej oddymiania o minimum 5% na każde rozpoczęte 100 m² ponad tę wartość.

Wymiary stref i zasady stosowania kurtyn dymowych

Dokument ustala maksymalny dystans między elementami wydzielającymi strefę na 80 metrów. Jej wysokość, definiowana jako średnia odległość od posadzki do spodu przekrycia dachu, musi zamykać się w przedziale od 3,0 do 15,0 m.

Kurtyny dymowe powinny znajdować się w przestrzeni wolnej od składowanych towarów, z zachowaniem co najmniej 0,6 m odstępu od ich najwyższego punktu, a dolna krawędź kurtyny musi wypadać poniżej projektowanej warstwy wolnej od dymu.

Montowane rozwiązania muszą spełniać wymagania dla systemów kontroli dymu, co w procesie uzgodnień przekłada się na konieczność przedłożenia stosownych deklaracji właściwości użytkowych lub raportów z badań.

Klasyfikacja według grup projektowych

Norma odchodzi od uproszczonego dobierania powierzchni oddymiania na podstawie procentowego udziału klap w relacji do powierzchni strefy. Poprzednie podejście często skutkowało niedoszacowaniem zagrożenia. Wprowadzono pięć grup projektowych (od GP1 do GP5), gdzie wyższy numer oznacza bardziej restrykcyjne wymogi dotyczące powierzchni czynnej.

O przydziale do danej grupy decydują parametry takie jak wysokość strefy, przewidywana dynamika pożaru, gęstość obciążenia ogniowego, wysokość składowania materiałów, obecność instalacji tryskaczowych oraz szacowany czas podjęcia działań przez straż pożarną.

Tab. 1: przykład klasyfikacji stref dymowych o funkcji magazynowej do grup projektowych, na podstawie normy PNB028774:2025

Taki system wymusza na inżynierze analizę przeznaczenia strefy, rodzaju towarów, zintegrowanych instalacji ppoż. czy warunków akcji gaśniczej. Sama geometria budynku przestała być wyłącznym kryterium doboru.

Rola czasu rozpoczęcia akcji ratowniczej w obliczeniach

Znowelizowana norma narzuca konieczność precyzyjnego określenia czasu podjęcia działań przez jednostki ratowniczo-gaśnicze. Wartość ta musi uwzględniać detekcję, transmisję sygnału, dojazd oraz rozpoznanie sytuacji. To właśnie suma tych składowych determinuje dobór grupy projektowej i parametrów oddymiania.

– W praktyce oznacza to, że przyjmowanie bardzo krótkiego czasu interwencji jedynie na podstawie założenia alarmowania najbliższej jednostki OSP może być trudne do uzasadnienia. – ocenia Łukasz Ostapiuk, rzeczoznawca ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych Mercor Light&Vent sp. z o.o. – Jeżeli jednostka nie należy do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego lub brak jest potwierdzenia możliwości dojazdu w wymaganym czasie, przyjęcie nadmiernie optymistycznych założeń może skutkować nieadekwatnym określeniem wymagań projektowych. W związku z tym projektant powinien opierać się na rzeczywistych danych, a w przypadku wątpliwości uzgodnić przyjęte wartości z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych lub właściwą komendą PSP.

Kompleksowe spojrzenie na oddymianie i kompensację

W nowym dokumencie wyraźnie zaznaczono, że wydajność systemu grawitacyjnego zależy w równej mierze od swobodnego dopływu powietrza kompensacyjnego. Sprecyzowano zasady wyznaczania minimalnej powierzchni napowietrzania z uwzględnieniem współczynników korekcyjnych oraz lokalizacji otworów w ścianach zewnętrznych. Dopuszczono stosowanie rozwiązań alternatywnych, takich jak napowietrzanie przez sąsiednie strefy dymowe, jednak wyłącznie pod warunkiem potwierdzenia ich skuteczności odpowiednią analizą numeryczną lub badaniami modelowymi.

Symultaniczne działanie urządzeń w strefie

Prawidłowo zaprojektowany system musi inicjować pracę wszystkich urządzeń w obrębie całej strefy dymowej, a nie wyłącznie w rejonie powstania ognia. Zrezygnowano z praktyk otwierania pojedynczych klap wyposażonych w punktowy wyzwalacz termiczny.

Obecnie wymaga się jednoczesnego otwarcia wszystkich urządzeń oddymiających oraz otworów kompensacyjnych przypisanych do danej strefy. Sposób uruchamiania powinien być powiązany z nadrzędnymi systemami bezpieczeństwa budynku, zwłaszcza z systemem sygnalizacji pożarowej (SSP) oraz instalacją tryskaczową, zależnie od przyjętego scenariusza pożarowego.

Zabezpieczenie dróg ewakuacyjnych i klatek schodowych

Zmiany nie ominęły ewakuacyjnych klatek schodowych. Wyeliminowano opcję ich oddymiania za pomocą okien umieszczonych na zaledwie jednej ścianie zewnętrznej. Podstawowym elementem systemu stają się klapy dymowe, na przykład te oferowane przez markę Mercor Light&Vent sp. z o.o. Zastosowanie okien oddymiających jest dopuszczalne pod warunkiem ich montażu na dwóch przeciwległych ścianach, a ich otwarcie musi być uzależnione od aktualnego kierunku wiatru. Ponadto w budynkach wysokich niezbędne jest zapewnienie mechanicznego nawiewu powietrza kompensacyjnego. Doprecyzowano również minimalne parametry powierzchni czynnej oddymiania dla poziomych dróg ewakuacyjnych i szybów wind.

Konsekwencje zmian dla procesu inwestycyjnego

Najważniejszym skutkiem wejścia w życie nowej normy jest ostateczne przejście z uproszczonego, tabelarycznego projektowania na rzecz rzetelnego podejścia analitycznego. Inżynier ma obowiązek wykazać, że zaproponowana koncepcja gwarantuje utrzymanie bezpiecznych warunków w precyzyjnie określonym scenariuszu rozwoju pożaru.

Oznacza to wykonanie dodatkowych obliczeń oraz szerszy zakres odpowiedzialności. Przyjęte założenia wymagają solidnego uzasadnienia merytorycznego na etapie uzgodnień projektu. Wymusza to ściślejszą współpracę inżynierów, rzeczoznawców, inwestorów i dostawców technologii takich jak systemy Mercor Light&Vent sp. z o.o., zwłaszcza przy obiektach o dużej kubaturze lub niestandardowej bryle architektonicznej. Mimo większych wymagań, proces projektowy zyskuje na przewidywalności, skutecznie ograniczając pole do swobodnej nadinterpretacji przepisów.