Bloki z wielkiej płyty to wciąż fundament polskiego mieszkalnictwa. Problem w tym, że wciąż opieramy się na niedokładnych szacunkach dotyczących ich liczby. Czas na dokładny bilans tych zasobów. Rzeczywiste dane są niezbędne, aby precyzyjnie określić koszty nadchodzących remontów oraz oszacować, jak duży popyt na nowe mieszkania wygenerują ewentualne wyburzenia tego typu budynków.
Andrzej Prajsnar
ekspert portalu RynekPierwotny.pl
W tekście:
- Dlaczego ważna jest inwentaryzacja krajowego zasobu mieszkań prefabrykowanych?
- Czego dowiemy się z danych GUS z czasu PRL-u?
- Ile tysięcy osób mieszka w blokach z wielkiej płyty?
Temat bloków z wielkiej płyty powraca w krajowych mediach jak bumerang. Ewentualna rozbiórka tych obiektów w przyszłości wygeneruje dodatkowy popyt na rynku nieruchomości. Jak duży? Tego nie wiemy, ponieważ wciąż brakuje precyzyjnych danych o rzeczywistym stanie tych zasobów. Czy nadszedł już czas na dokładną inwentaryzację bloków wielkopłytowych oraz innych starszych budynków wielorodzinnych? Odpowiedź brzmi: zdecydowanie tak. Taki bilans jest niezbędny chociażby do racjonalnego planowania budżetów na nadchodzące remonty i modernizacje.
Fot. stock.adobe.com/FotoDax
Czy statystyki z okresu PRL-u mogą pomóc? Niestety, rzadko kiedy…
Dokładne określenie liczby wzniesionych w tamtym czasie i wciąż stojących bloków z wielkiej płyty tylko pozornie jest łatwe. Co ważne, w Polsce wyburzenia takich obiektów należały do rzadkości – w przeciwieństwie na przykład do obszaru byłej NRD. Choć roczniki statystyczne z minionej epoki są powszechnie dostępne (również online), to w tych publikacjach na próżno szukać dokładnej odpowiedzi na pytanie, ile bloków wielkopłytowych faktycznie wybudowano do początku lat 90.
Warto wiedzieć, że historyczne roczniki GUS zawierają niepełne dane dotyczące technologii wznoszonych budynków mieszkalnych. W dodatku na ogół są to dane kubaturowe. Na przykład na podstawie rocznika statystycznego z 1981 r. obliczymy, że rok wcześniej ukończono budynki wielkopłytowe o kubaturze 30,8 mln m3. Wynik dla technologii wielkoblokowej to z kolei 7,4 mln3. Natomiast ile nowych budynków wielkopłytowych dokładnie ukończono? Odpowiedź na pytanie jest trudniejsza niż w przypadku kubatury.
Eksperci RynekPierwotny.pl zwracają uwagę, że w mediach często przewija się szacunek mówiący o ok. 60 000 bloków wielkopłytowych. Wydaje się, że ten wynik wymaga uszczegółowienia i weryfikacji, a także rozszerzenia o rozkład wiekowy bloków. Najnowsze i najstarsze bloki wzniesione w technologii wielkiej płyty dzieli ponad 30 lat. To niemało. Kolejną kwestią jest różnorodność zastosowanych systemów wielkopłytowych – od popularnych (OWT, WK-70, W-70) po rzadkie (WUFT).
Redakcja poleca:
- Scenariusze termomodernizacji budynków z wielkiej płyty w Polsce
- Remont i modernizacja balkonów w budynkach z wielkiej płyty – aspekt społeczno-techniczny
- Wielka płyta – dostosowanie instalacji elektrycznych do współczesnych potrzeb i przepisów
- Straty ciepła w budynkach z wielkiej płyty
- Budynki z wielkiej płyty – stan złączy konstrukcyjnych i możliwości ich naprawy
- Bloki z wielkiej płyty – technologia i elementy konstrukcyjne
Liczba mieszkań i mieszkańców: kolejne wątpliwości
W mediach regularnie pojawia się informacja, że w około czterech milionach mieszkań z wielkiej płyty żyje w przybliżeniu dwanaście milionów Polaków. Jednak już wstępna analiza tych danych budzi uzasadniony sceptycyzm. Prosta arytmetyka sugeruje bowiem, że w przeciętnym lokalu wielkopłytowym miałyby mieszkać średnio trzy osoby.
Tymczasem ostatni spis powszechny GUS z 2021 r. oszacował przeciętną wielkość gospodarstwa domowego z miast jako 2,65 osoby. W dużych miastach wynik był na ogół mniejszy niż 2,65 osoby (np. Łódź – 2,27 osoby, Warszawa – 2,31 osoby, Wrocław – 2,35 osoby, Poznań – 2,41 osoby, Kraków – 2,43 osoby, Gdańsk – 2,47 osoby).
Tak więc szacunek mówiący o dwunastu milionach Polaków w blokach wielkopłytowych wydaje się zawyżony. Trudno bowiem zakładać, że gospodarstwa domowe zasiedlające budynki wielkopłytowe są statystycznie wyraźnie większe względem średniego wyniku z miast. Znaczenie ma jeszcze jeden ważny aspekt. Chodzi o to, czy w blokach wielkopłytowych faktycznie znajdują się cztery, a nawet ponad cztery miliony lokali mieszkalnych.
Ciekawe w tym kontekście wydają się obliczenia dr hab. inż. Anny Ostańskiej z 2014 roku1. Wskazują one bowiem, że obecnie w Polsce jest około 3,9 miliona mieszkań w blokach wzniesionych w technologii prefabrykowanej. Jednakże na ten wynik składa się 2,6 mln lokali w blokach wielkopłytowych oraz 1,3 mln mieszkań w budynkach wzniesionych w technologii wielkoblokowej.
Dlatego pisanie o czterech milionach mieszkań znajdujących się wyłącznie w wielkiej płycie – bez rozróżnienia na inne typy budynków prefabrykowanych – niestety wprowadza czytelników w błąd. Technologia wielkopłytowa i wielkoblokowa różni się bowiem od siebie konstrukcyjnie, choć w obydwu przypadkach mamy do czynienia z prefabrykacją. Poza tym budynki wielkoblokowe są statystycznie starsze, gdyż szczyt ich popularności przypadł na koniec epoki gomułkowskiej.
PODCAST: Wielka płyta – fakty i mity
Konieczność inwentaryzacji krajowego zasobu mieszkań prefabrykowanych
Zdaniem analityków portalu RynekPierwotny.pl, przytoczone dane oraz związane z nimi wątpliwości jasno wskazują na konieczność przeprowadzenia rzetelnej inwentaryzacji budynków prefabrykowanych. Największym zapleczem oraz narzędziami do realizacji tego zadania dysponuje administracja centralna. Opisany stan rzeczy potwierdza również, że systemowe zbieranie informacji o zasobach mieszkaniowych w Polsce było przez lata zaniedbywane. Problem ten dotyczy nie tylko bloków z wielkiej płyty, ale całego krajowego zasobu nieruchomości mieszkalnych.
1 A. Ostańska, Badania struktury zasobów mieszkaniowych w Polsce na przykładzie budynków wznoszonych w technologii prefabrykowanej. Przegląd Budowlany 12/2014).
