Specustawa przesyłowa to narzędzie usprawniające i przyśpieszające proces przygotowywania i wykonawstwa inwestycji w zakresie sieci przesyłowych. W artykule omówiono wybrane zagadnienia stosowania szczególnych przepisów upraszczających ich realizację.
Celem Ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o przygotowaniu i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie sieci przesyłowych [1] (dalej: specustawa) było stworzenie ram prawnych umożliwiających wykonawstwo kluczowych inwestycji infrastrukturalnych w sektorze energetycznym. Osiągnięto to poprzez ograniczenie ilości pozwoleń niezbędnych do ich rozpoczęcia, skrócenie czasu trwania procedur koniecznych do uzyskania wymaganych decyzji oraz przekazanie kompetencji do wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji w zakresie sieci przesyłowej i pozwolenia na budowę jednemu organowi – wojewodzie.
Specustawa zawiera przepisy szczególne wobec kilku aktów prawnych regulujących proces inwestycyjny, przede wszystkim Ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane [2] (dalej: p.b.) oraz Ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami [3] (dalej: u.g.n.), a także modyfikuje przepisy procesowe zawarte w Ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego [4] (dalej: k.p.a.). Rozwiązania w niej przyjęte są podobne do regulacji zawartych w Ustawie z dnia 24 kwietnia 2009 r. o inwestycjach w zakresie terminalu regazyfikacyjnego skroplonego gazu ziemnego w Świnoujściu [5] oraz Ustawie z dnia 22 lutego 2019 r. o przygotowaniu i realizacji strategicznych inwestycji w sektorze naft owym [6].
Fot. © Pi-R – stock.adobe.com
Wykaz inwestycji możliwych do realizacji w trybie specustawy został określony w jej załączniku. Początkowo przedsięwzięcia przesyłowe określone w załączniku obejmowały przede wszystkim trzy grupy, tj.:
1) niezbędne dla realizacji i pełnego wykorzystania zdolności przesyłowych połączenia asynchronicznego Polska–Litwa (np. budowa linii 400 kV Ełk Bis–granica RP);
2) niezbędne dla zwiększenia zdolności wymiany mocy na przekroju synchronicznym pomiędzy systemami elektroenergetycznymi Polski i krajów sąsiednich (np. budowa linii 400 kV Mikułowa–Świebodzice);
3) niezbędne dla wyprowadzenia mocy z odnawialnych źródeł energii, przyjętych w planie rozwoju krajowej sieci przesyłowej, w szczególności elektrowni wiatrowych planowanych do przyłączenia głównie w północnej części Polski (np. budowa linii 400 kV Grudziądz–Pelplin–Gdańsk Przyjaźń) [7].
>>> Czy Polsce grozi blackout – czy to tylko czarny scenariusz z nagłówków?
>>> Środki z KPO na modernizację sieci elektroenergetycznej
>>> Niemal 1,4 mld zł na modernizację sieci dystrybucyjnej energii elektrycznej
>>> Nowoczesny system elektroenergetyczny jako krwiobieg gospodarki
>>> Wartość największych inwestycji energetyczno-przemysłowych w Polsce wynosi 633 mld zł
W związku z koniecznością zapewnienia stabilnego, bezpiecznego i ciągłego przesyłu energii elektrycznej w Polsce, w trakcie kolejnych nowelizacji specustawy katalog tych inwestycji był rozszerzany. Na podstawie Ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o przygotowaniu i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie sieci przesyłowych oraz niektórych innych ustaw [8], która weszła w życie 3 września 2023 r., objęto przepisami specustawy także sieci dystrybucyjne o szczególnym znaczeniu dla funkcjonowania krajowego rynku elektroenergetycznego oraz inwestycje towarzyszące, czyli pozostające w funkcjonalnym związku ze strategicznymi inwestycjami w zakresie sieci przesyłowych.
Rozwiązania prawne zawarte w specustawie będą miały również zastosowanie do budowy oraz przebudowy sieci elektroenergetycznych związanych z przygotowaniem i realizacją Portu Polska [9], budowy, przebudowy lub remontu sieci elektroenergetycznej na potrzeby elektrowni jądrowej [10], a także do inwestycji w zakresie zespołu urządzeń służących do wyprowadzenia mocy z realizowanych w wyłącznej strefie ekonomicznej morskich farm wiatrowych.
W dalszej części artykułu:
Decyzja lokalizacyjna w specustawie przesyłowej
Ograniczenie korzystania z nieruchomości
Odszkodowanie
Pozwolenie na budowę
Wykonalność z mocy ustawy
>>> Cały artykuł dostępny jest w numerze 5/2026 miesięcznika „Inżynier Budownictwa”.
>>> Członkowie Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa mają dostęp do miesięcznika przez portal członkowski >>>
Daniel Biegalski
radca prawny
Literatura
[1] Ustawa z dnia 24 lipca 2015 r. o przygotowaniu i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie sieci przesyłowych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1199).
[2] Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 524).
[3] Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 399).
[4] Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1691).
[5] Ustawa z dnia 24 kwietnia 2009 r. o inwestycjach w zakresie terminalu regazyfikacyjnego skroplonego gazu ziemnego w Świnoujściu (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1222).
[6] Ustawa z dnia 22 lutego 2019 r. o przygotowaniu i realizacji strategicznych inwestycji w sektorze naftowym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1839).
[7] Uzasadnienie do poselskiego projektu ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie sieci przesyłowych (Sejm VII kadencji, druk 3475).
[8] Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o przygotowaniu i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie sieci przesyłowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 1506).
[9] Ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o Centralnym Porcie Komunikacyjnym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1747 ze zm.).
[10] Ustawa z dnia 29 czerwca 2011 r. o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1156).
