Rewolucja cyfrowa, napędzana w ostatnich latach przez dynamiczny rozwój sztucznej inteligencji (AI), przenika niemal każdą sferę życia gospodarczego i społecznego. Proces ten nie omija również takich obszarów jak budownictwo i prawo. Na ich styku funkcjonuje biegły sądowy – ekspert, którego rola, choć wspierana przez nowoczesne narzędzia, przez lata pozostawała ugruntowana na tych samych, fundamentalnych zasadach odpowiedzialności i wiedzy.
Fot. © REZAUL – stock.adobe.com
Dziś, gdy do dyspozycji są narzędzia, które oferują nie tylko automatyzację obliczeń, ale także szeroką ich analizę, warto się zastanowić, czy AI w opiniowaniu to szansa na bardziej precyzyjną i efektywną pracę czy zagrożenie, że zastąpi biegłego.
Biegły sądowy z zakresu budownictwa
Potocznie za biegłego uznaje się osobę posiadającą bogate doświadczenie zawodowe i uważaną za eksperta w danej dziedzinie. W znaczeniu proceduralnym biegły jest powołany przez sąd w myśl art. 157 § 2 Ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych [1] oraz Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych [2]. Musi dysponować specjalistyczną wiedzą, a jego zadania można powierzyć także osobie prawnej, instytutowi naukowemu lub naukowo-badawczemu, o ile ich opinia może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy. Z tego wynika, że w obecnym systemie prawnym sztuczna inteligencja nie może zastąpić biegłego.
Przyjrzyjmy się więc sztucznej inteligencji jako jednemu z narzędzi w warsztacie biegłego oraz temu, w jaki sposób może ona wspierać proces analizy dowodów, usprawniać pracę eksperta i wpływać na jakość wydawanych przez niego opinii. Nie można też pomijać zagrożeń związanych z jej stosowaniem: od ryzyka błędnych interpretacji i stronniczości algorytmów, przez problemy z bezpieczeństwem danych, aż po pokusę nadmiernego polegania na technologii i wyręczania się nią, co może obniżyć jakość opinii.
>> Transformacja technologiczna w budownictwie. Perspektywy i wyzwania
>> Prawne aspekty biometrii w świetle AI Act ze szczególnym uwzględnieniem sektora budownictwa
>> Kradzież tożsamości w świecie cyfrowym – analiza prawna w aspekcie uprawnień budowlanych
>> Ochrona danych osobowych osób i pracowników na budowie
>> Praca inżyniera ze sztuczną inteligencją. Na jakie przepisy powinien się on przygotować
Czym jest AI?
W „Załączniku nr 1: Definicja AI” do Uchwały nr 196 Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2020 r. w sprawie ustanowienia „Polityki dla rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce od roku 2020” [3] zapisano, że: „Sztuczną inteligencję (ang. Artificial Intelligence – AI) próbuje się definiować jako dziedzinę wiedzy obejmującą m.in. sieci neuronowe, robotykę i tworzenie modeli zachowań inteligentnych oraz programów komputerowych symulujących te zachowania, włączając w to również uczenie maszynowe (ang. machine learning), głębokie uczenie (ang. deep learning) oraz uczenie wzmocnione (ang. reinforcement learning)”. Ani w Polsce, ani za granicą nie sformułowano jeszcze ostatecznej prawnej definicji tego pojęcia. Wypracowano za to międzynarodowy konsensus dotyczący ujęcia definicji sztucznej inteligencji od strony modelu systemowego [4, 5]. Jest on oparty na technicznym nurcie rozwoju modelu inteligentnego agenta: „Podejście to sprowadza się do opisu sztucznej inteligencji jako Systemu AI. […] Polityka AI opiera się na przyjęciu Systemu AI jako centralnego pojęcia dla technologicznego ujęcia sztucznej inteligencji. Tym samym polska Polityka AI przyjmuje za własną definicję Systemu AI wypracowaną w ramach OECD przez grupę niezależnych ekspertów AIGO (OECD)” [3].
Zgodnie z tą definicją System AI to „system oparty na koncepcji maszyny, która może wpływać na środowisko, formułując zalecenia, przewidywania lub decyzje dotyczące zadanego zestawu celów. Czyni to, wykorzystując dane wejściowe, maszynowe lub ludzkie do:
- postrzegania rzeczywistych lub wirtualnych środowisk,
- streszczania takiego postrzegania w modele ręcznie lub automatycznie,
- wykorzystywania interpretacji modeli do formułowania opcji wyników” [3].
Sztuczna inteligencja w opiniowaniu. W dalszej części artykułu:
AI jako inteligentny asystent
Pułapki algorytmiczne i dylematy odpowiedzialności
Prawa autorskie a korzystanie z AI w pracy biegłego
Czy AI może być biegłym sądowym
Sztuczna inteligencja w opiniowaniu: Poufność akt sądowych a ryzyko prawne korzystania z AI
Wnioski: Biegły 2.0 – partnerstwo człowieka i maszyny
>>> Cały artykuł dostępny jest w numerze 1/2026 miesięcznika „Inżynier Budownictwa”.
>>> Członkowie Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa mają dostęp do miesięcznika przez portal członkowski >>>
Rafał Dybicz
biegły sądowy; rzeczoznawca PSRiBS; wykładowca akademicki
Literatura
[1] Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 334 ze zm.).
[2] Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz.U. z 2005 r. nr 15 poz. 133).
[3] Uchwała nr 196 Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2020 r. w sprawie ustanowienia „Polityki dla rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce od roku 2020” (M.P. 2021 poz. 23).
