Stacje bazowe telefonii komórkowej a zmiany w prawie

W dniu 7 stycznia 2026 r. weszła w życie ustawa o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw [1] (dalej: p.b.). Nowelizacja przewiduje wiele zmian mających uprościć i przyspieszyć procedury inwestycyjne w Polsce. Jedną z nich jest doprecyzowanie zasad dotyczących realizacji stacji bazowych telefonii komórkowej na obiektach budowlanych.

Dotychczas kwestia ta bywała przedmiotem sporów interpretacyjnych. W praktyce organów administracji publicznej i sądów administracyjnych pojawiały się wątpliwości, czy w świetle aktualnego brzmienia przepisów prawa budowlanego instalacja stacji bazowych telefonii komórkowych na istniejącym obiekcie budowlanym wymaga pozwolenia na budowę, czy powinna być kwalifikowana jako roboty budowlane polegające na instalowaniu urządzeń, zwolnione z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę zgodnie z brzmieniem ówczesnego art. 29 ust. 3 pkt. 3 lit. a oraz ust. 4 pkt. 3 lit. a p.b.

Fot. © Sawyer0 – stock.adobe.com

W części orzecznictwa sądowego przedstawiany był pogląd, zgodnie z którym stacja bazowa na istniejącym obiekcie budowlanym jest budowlą stanowiącą całość techniczno-użytkową wraz z instalacjami i urządzeniami oraz stanowi odrębny obiekt budowlany w rozumieniu art. 3 pkt 1 p.b. W konsekwencji zamontowanie na istniejącym budynku stacji bazowej było traktowane jako realizacja nowego obiektu. Pojawiał się również pogląd, iż w związku z instalowaniem urządzeń stacji bazowej następuje rozbudowa istniejącego obiektu, która wymaga pozwolenia na budowę. Nadto wskazywano, że prace polegające na wymianie lub umieszczeniu nowych anten na istniejących już stacjach (czy to wolno stojących, czy też na obiekcie budowlanym) były traktowane jako rozbudowa obiektu budowlanego wymagająca uzyskania pozwolenia na budowę. Kwestionowano także możliwość zastosowania trybu zgłoszeniowego dla instalacji stacji bazowych na istniejących budynkach, przy czym wskazywano, że w tych wypadkach nie następuje czynność instalowania, lub błędnie przyjmowano, że art 29 p.b. odnosi się jedynie do urządzeń budowlanych w rozumieniu art. 3 pkt 9 p.b. i tylko takie urządzenia miałyby korzystać ze zwolnienia z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę. Założenia te były błędne i zbędnie komplikowały proces budowlany.

Jednakże nowelizacja przepisów prawa budowlanego przesądza, że instalowanie urządzeń, w tym stacji bazowej, na istniejącym obiekcie budowlanym nie jest traktowane jako realizacja lub rozbudowa obiektu, lecz jako montaż urządzeń technicznych niestanowiących budowli.

Ustawodawca po raz pierwszy wprost posłużył się pojęciem stacji bazowej telefonii komórkowej rozumianej jako rodzaj urządzenia technicznego stanowiącego instalację radiokomunikacyjną, eliminując tym samym dowolność interpretacji. Nowelizacja wprost wskazuje, że taka stacja bazowa to jeden z przykładów urządzenia, które może być instalowane na obiektach budowlanych zgodnie z art. 29 ust. 3 pkt. 3 lit. a oraz ust. 4 pkt. 3 lit. a p.b. w zależności od wysokości – w trybie zgłoszeniowym lub nawet bez zgłoszenia.

W uzasadnieniu projektowanej zmiany podkreślono, że przepisy już w poprzednim brzmieniu odnosiły się do instalowania antenowych konstrukcji wsporczych i instalacji radiokomunikacyjnych, a tym samym dawały możliwość realizowania robót budowlanych w oparciu o procedurę zgłoszeniową. Na przeszkodzie skorzystania z trybu zgłoszeniowego niejednokrotnie stało jedynie działanie organów administracji publicznej i sądów administracyjnych prezentujących odmienny pogląd prawny, co było niezgodne z intencją ustawodawcy oraz wprowadzało w procesie inwestycyjnym niepewność prawną co do prawidłowego trybu realizacji tego rodzaju inwestycji.

>>> Lokalizacja stacji bazowych telefonii komórkowej przy drodze

>>> Lokowanie stacji bazowych telefonii komórkowej w obrębie lotnisk

>>> Obszar oddziaływania stacji bazowej telefonii komórkowej

>>> Miejsca dostępne dla ludności na gruncie ustawy POŚ

Nowelizacja prawa budowlanego wyraźnie rozróżnia obowiązki inwestora w zależności od wysokości urządzenia instalowanego na istniejących obiektach (budynkach, masztach, kominach itp.), w szczególności anten oraz konstrukcji wsporczych. Realizacja stacji bazowych na obiektach budowlanych dla instalacji o wysokości:

• do 3 m – nie wymaga uzyskania pozwolenia na budowę ani zgłoszenia robót budowlanych;
• powyżej 3 m, ale nie większej niż 12 m – wymaga zgłoszenia robót budowlanych;
• powyżej 12 m – wymaga uzyskania pozwolenia na budowę.

Ważnym elementem nowelizacji jest istotne dostosowanie wniosku o pozwolenie na budowę instalacji radiokomunikacyjnych do aktualnych wymagań prawnych. Zmiana ta ma przede wszystkim charakter porządkujący, ponieważ aktualne przepisy rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko nie obejmują już instalacji radiokomunikacyjnych i w konsekwencji ustawodawca uchylił obowiązek dołączania do dokumentacji oświadczenia projektanta o braku kwalifikacji inwestycji jako przedsięwzięcia mogącego znacząco oddziaływać na środowisko. Nowelizację prawa budowlanego obejmującą rozszerzenie katalogu prac i obiektów budowlanych, które nie wymagają decyzji o pozwoleniu na budowę, a jedynie zgłoszenia prac, ani – w określonych przypadkach – żadnych formalności administracyjnych, należy ocenić pozytywnie. Precyzyjne określenie stacji bazowej telefonii komórkowej jako przykładu instalacji radiokomunikacyjnej eliminuje dotychczasowe wątpliwości dotyczące tego, które elementy infrastruktury traktować jako obiekty budowlane, a które jako urządzenia techniczne. Nowelizacja odpowiada też na oczekiwania branży telekomunikacyjnej, gdzie uproszczenia są szczególnie ważne dla rozwoju sieci mobilnych (w tym 5G) oraz działania nowoczesnych usług cyfrowych. Dzięki temu operatorzy będą mieli jasność co do obowiązków formalnoprawnych związanych z prawidłową realizacją inwestycji i będą mogli sprawniej wykonywać nowe instalacje w ramach uproszczonych procedur. Dotyczy to szczególnie budowy infrastruktury związanej z sieciami mobilnymi nowej generacji (np. 5G), które wymagają rozmieszczenia licznych, często małych stacji bazowych w całej przestrzeni miejskiej i wiejskiej. Skrócenie oraz uproszczenie procedur inwestycyjnych powinno zmniejszyć ryzyko sporów z organami administracji, które wcześniej różnie interpretowały przepisy.

Wprowadzenie limitu 12 m jako granicy, do której stacje bazowe (lub ich konstrukcje wsporcze) mogą być realizowane w trybie uproszczonym (bez pozwolenia na budowę, a jedynie na zgłoszenie albo nawet bez formalności), stanowi istotną zmianę jakościową w podejściu ustawodawcy.

Pomimo doprecyzowania procedur budowlanych inwestorzy nie są zwolnieni z innych obowiązków, w tym związanych z ochroną środowiska lub zasadami lokalizacji zgodnymi z planami miejscowymi. Nowe regulacje nie likwidują odpowiedzialności za przestrzeganie granicznych wartości promieniowania elektromagnetycznego czy zasad dotyczących oddziaływania na środowisko. W uzasadnieniu projektowanej nowelizacji przepisów ustawodawca podkreślił, że bezpieczeństwo eksploatacji tego rodzaju instalacji gwarantują przepisy ochrony środowiska, które nakładają na operatorów takich instalacji obowiązki m.in. wykonywania pomiarów poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku i bezwzględnego dotrzymywania dopuszczalnych ich poziomów we wszystkich miejscach dostępnych dla ludności.

prof. dr hab. Jan Widacki
wspólnik w Widacki, Widacka, Podsiedlik Kancelaria Prawna S.K.A.

Literatura
[1] Ustawa z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2025 r. poz. 1847).