Zmiany eksploatacyjne parametrów fotometrycznych i dobór współczynnika utrzymania.
Podstawowe parametry fotometryczne na oświetlanej drodze są wartościami eksploatacyjnymi. Muszą być więc zachowane przez cały okres użytkowania instalacji. Projektant ma obowiązek dobrać odpowiedni współczynnik utrzymania. Powinien przy tym nie tylko uwzględnić parametry fotometryczne źródeł światła i opraw oświetleniowych oraz warunki środowiskowe, w jakich one pracują, lecz także określić odpowiedni system konserwacji instalacji oświetleniowej.
Fot. © DedMityay – stock.adobe.com
Podstawowym zadaniem oświetlenia drogowego jest zagwarantowanie określonego poziomu bezpieczeństwa ruchu drogowego i zwiększenie bezpieczeństwa publicznego. Osiąga się to poprzez zapewnienie odpowiednich warunków widzenia wszystkim uczestnikom ruchu drogowego oraz umożliwienie im identyfikacji zdarzeń i zachowań potencjalnie niebezpiecznych. Oświetlenie wpływa również bezpośrednio na subiektywne poczucie bezpieczeństwa użytkowników przestrzeni publicznej. Aby zrealizować te cele, musi być zgodne z wymaganiami normatywnymi określającymi parametry fotometryczne wskazane dla każdej klasy oświetleniowej [1, 2].
Prawidłowo zaprojektowany system oświetlenia drogowego powinien spełniać swoją funkcję przez cały okres eksploatacji. Każdy system jednak stopniowo, od momentu uruchomienia, traci swoje właściwości fotometryczne. Związane z tym pogorszenie jakości oświetlenia drogi w stosunku do wartości początkowych wynika ze zmian spowodowanych czynnikami zabrudzeniowymi i starzeniowymi punktów świetlnych, takimi jak:
- spadek strumienia świetlnego źródeł światła oraz ich powolne wygaszanie w wyniku eksploatacji,
- obniżenie sprawności opraw oświetleniowych na skutek starzenia się oraz zanieczyszczenia ich elementów optycznych.
>> Zanieczyszczenie światłem – przyczyny, skutki, sposoby ograniczania
>> Pomiary jakości oświetlenia dróg i ulic
>> Słupy oświetleniowe z betonu – przegląd
Obowiązkiem każdego projektanta jest dobranie odpowiedniej wartości współczynnika utrzymania (ang. maintenance factor). Powinna ona uwzględniać zmiany parametrów fotometrycznych punktów świetlnych w trakcie eksploatacji na skutek zmian starzeniowych oraz pracy w konkretnym środowisku, a także czasookresy zabiegów konserwacyjnych. Projektant musi również podać w dokumentacji projektowej wszystkie założenia przyjęte przy wyznaczaniu wartości współczynnika utrzymania. Powinien też przygotować plan konserwacji, który określi czas wymiany źródeł światła (w przypadku technologii LED jest to zazwyczaj czas wymiany opraw oświetleniowych), a także metodę i częstotliwość czyszczenia punktów świetlnych. Niedopuszczalne jest, aby przyjmować wartość domyślną podawaną w programach wspomagających obliczenia oświetleniowe.
Oświetlenie drogowe. W dalszej części artykułu:
Zmiany eksploatacyjne parametrów fotometrycznych
Współczynnik utrzymania w oświetleniu drogowym
Dobór współczynnika utrzymania w oświetleniu drogowym
>>> Cały artykuł dostępny jest w numerze 3/2026 miesięcznika „Inżynier Budownictwa”.
>>> Członkowie Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa mają dostęp do miesięcznika przez portal członkowski >>>
dr inż. Małgorzata Zalesińska
Politechnika Poznańska, Zakład Metrologii, Elektroniki i Techniki Świetlnej
Literatura
[1] PN-EN 13 201:2016 Oświetlenie dróg.
[2] CIE 140:2019 – Road Lighting Calculations, 2nd Edition, The International Commission on Illumination, Vienna, Austria, 2019.
