Nowa rola dźwigu osobowego w świetle zmian normowych

Tadeusz Popielas
Polskie Stowarzyszenie Producentów Dźwigów

W tekście:

• Filozofia projektowania dźwigów osobowych przed i po 11 września2001 r.
• W jaki sposób pożar w Grenfell Tower zmienił podejście do bezpieczeństwa
• Znaczenie normy PN-EN 81-76:2025
• Wpływ normy na projektowanie budynków
• Integracja w systemami SSP i BMS
• Wpływ normy na zasilanie
• Analiza przepustowości
• Wpływ na scenariusze pożarowe – tryby ewakuacji

W 2026 r. mija 25 lat od zamachów terrorystycznych na World Trade Center w Nowym Jorku. W wyniku ataków zginęło 2996 osób, w tym 2753 pod gruzami wież WTC. W akcjach ratowniczych śmierć poniosło również 343 strażaków. Wydarzenia z 11 września 2001 r. stały się punktem zwrotnym w światowym podejściu do bezpieczeństwa pożarowego budynków wysokościowych oraz strategii ewakuacji ich użytkowników. Szczególnego znaczenia nabrała kwestia ewakuacji osób z ograniczoną mobilnością. Wcześniej dominowało przeświadczenie, że powinny one oczekiwać w strefach schronienia na pomoc służb ratowniczych, często z użyciem dźwigów dla straży pożarnej. Te standardowe, osobowe nie były przewidziane do wykorzystania podczas pożaru.

Kolejnym po wydarzeniach z 11 września impulsem do zintensyfikowania prac nad prawnymi uregulowaniami dotyczącymi ewakuacji osób z niepełnosprawnościami był pożar w londyńskim wieżowcu Grenfell Tower w 2017 r. Tragedia, w której zginęły 72 osoby, ujawniła poważne problemy wynikające nie tylko ze sposobu projektowania i stosowanych materiałów elewacyjnych, lecz także obowiązującej wówczas strategii ewakuacji.

Redakcja poleca:

• Dobór instalacji dźwigowej do istniejącego budynku – przykład wymiany dźwigu
• Usprawnienie komunikacji pionowej w istniejących budynkach niskich
• Projektowanie przestrzeni publicznych dla osób z niepełnosprawnościami sensorycznymi
•  Komunikacja pionowa. Pochylnie i schody

Filozofia projektowania przed i po 11 września2001 r.

Przed atakami na World Trade Center przy projektowaniu wysokościowców oraz – w razie zagrożenia – ewakuacji przebywających w nich ludzi przyjmowano powszechnie następujące założenia:

1. Dźwigi dla straży pożarnej

Dźwigi przeznaczone do pracy w warunkach pożaru były projektowane przede wszystkim z myślą o działaniach straży pożarnej. Ich funkcją było wsparcie służb ratowniczych podczas prowadzenia akcji gaśniczej i ratunkowej.

2. Etapowa ewakuacja budynków wysokościowych

Wysokie budynki projektowano zgodnie z zasadą etapowej ewakuacji. Tej natychmiastowej podlegały jedynie kondygnacje objęte zagrożeniem. Użytkownicy pozostałych pięter oczekiwali na dalsze instrukcje.

3. Strefy schronienia dla osób z niepełnosprawnościami

Zakładano, że osoby niemogące korzystać ze schodów zostaną ewakuowane przez strażaków. Do tego czasu miały one oczekiwać w specjalnych strefach schronienia, takich jak ognioodporne przedsionki, chronione klatki schodowe lub wydzielone strefy bezpieczeństwa, do których je kierowano.

4. Zasada nieużywania dźwigów podczas pożaru

Przez wiele lat podstawową zasadą bezpieczeństwa pożarowego było całkowite wyłączenie standardowych dźwigów osobowych z użytkowania podczas pożaru. Wynikało to z chęci uniknięcia ryzyka związanego z utratą zasilania lub kontroli nad pracą urządzenia, zatrzymaniem kabiny na kondygnacji objętej pożarem albo przedostawaniem się dymu do szybu dźwigowego.

Tragedia z 11 września wymusiła fundamentalną rewizję tych założeń. Ujawniła bowiem szereg problemów związanych z ewakuacją bardzo wysokich budynków i spowodowała zmianę dotychczasowego paradygmatu w tej dziedzinie. Wnioski z wydarzeń z 11 września można sprowadzić do kilku zasadniczych kwestii.

1. Jednoczesna ewakuacja i działania ratownicze

Strażacy muszą prowadzić działania ratownicze równocześnie z ewakuacją tysięcy użytkowników opuszczających budynek. Oznacza to konieczność zapewnienia odrębnych środków transportu dla służb ratowniczych oraz użytkowników.

2. Skala ewakuacji
W nowoczesnych wysokościowcach jednoczesnej ewakuacji mogą podlegać dziesiątki tysięcy osób. W takich warunkach wykorzystanie wyłącznie schodów staje się niewystarczające.

3. Użytkownicy szczególnie narażeni
Trudności podczas ewakuacji dotyczą zwłaszcza osób z niepełnosprawnościami, starszych, czasowo rannych, a także użytkowników o ograniczonej sprawności ruchowej.

4. Krytyczny czas ewakuacji
Oczekiwanie na indywidualną pomoc strażaków może być w wielu sytuacjach nierealistyczne. Istotny wpływ na zmianę podejścia do projektowania miał opublikowany w listopadzie 2008 r. przez National Institute of Standards and Technology (NIST) raport końcowy dotyczący zawalenia się wież WTC [2]. W kolejnych latach opracowano lub rozszerzono szereg norm i wytycznych wspierających wykorzystanie dźwigów podczas ewakuacji, m.in.:

• NFPA 101 Life Safety Code [3],
• NFPA 5000 Building Construction and Safety Code [4],
• ISO 21542:2021 Building construction – Accessibility and usability of the built environment [5].

W efekcie wprowadzenia tych zmian pojawiły się nowe pojęcia: ewakuacja inkluzywna oraz dźwigi ewakuacyjne dla użytkowników (Occupant Evacuation Elevators – OEE). W te ostatnie zaczęto wyposażać nowoczesne budynki wysokościowe, niezależnie od dźwigów dla straży pożarnej.

Cały artykuł dostępny jest w numerze 8/2026 miesięcznika „Inżynier Budownictwa”.

Członkowie Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa mają dostęp do miesięcznika przez portal członkowski >>>

Literatura
[1] Popielas T., „Impakt normy EN 81-76:2025 na prawodawstwo w Wielkiej Brytanii”, referat wygłoszony w ramach Konferencji Dźwigowej UDT,
Zakopane, 18–20.03.2026 [nieopublikowany].
[2] National Institute of Standards and Technology (NIST), Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers, Waszyngton, 2005 [dostęp:
18.06.2026], w: https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf.
[3] National Fire Protection Association, NFPA 101 Life Safety Code, USA, 2024.
[4] National Fire Protection Association, NFPA 5000. Building Construction and Safety Code^®, USA, 2024.
[5] ISO 21542:2021 Building construction – Accessibility and Usability off Built Envionment.