Rys. Tomasz Bielawski
– Hello and welcome to another episode of our engineering podcast. Today we’re hosting a certified lift inspector with years of experience in the field – someone who works with these systems day in, day out. Great to have you with us.
− Thanks for having me. It’s a topic that comes up on many construction projects, and it often turns out that the devil is in the details.
− Let’s start from the beginning. What types of lifts are most commonly installed in buildings?
− The two dominant types are traction lifts and hydraulic lifts. Traction lifts use steel ropes and a counterweight, driven by an electric motor. Hydraulic lifts use a pump and cylinder to move the car. Each has its place depending on the building type, height, and shaft availability.
− And which one is more popular these days?
− Traction lifts, without a doubt – especially machine room-less systems, or MRL lifts as we call them. They’ve largely replaced traditional traction lifts with a separate machine room, mainly because they save space and are more energy efficient.
− What are the key components of a typical lift installation?
− At the core you have the shaft, the car, the counterweight, the drive system, and the doors. Then you add the safety gear – overspeed governor, buffers, safety brakes – and the control system tying it all together. Each of these components has to meet strict requirements.
− Speaking of requirements – which standard governs lift installations in Poland?
− The key series of standards is EN 81, specifically EN 81-20 and EN 81-50, which cover safety rules for the construction and installation of lifts. These have been adopted across the EU, so Polish regulations are fully aligned with European ones.
− What about the shaft – what do structural engineers need to be aware of?
− The shaft has to be dimensioned correctly for the lift type and capacity. Shaft wall loads, pit depth, headroom at the top – these all need to be coordinated early in the design process. Last-minute changes to shaft dimensions are costly and sometimes impossible to fix.
− That sounds like something that needs close coordination between disciplines.
− Exactly. Lift installation includes structural, electrical, and mechanical design simultaneously. The earlier the lift specialist is brought into the works, the smoother the whole process goes.
− Let’s talk about lift accessibility. Is that something that’s becoming more important these days?
− Very much so. EU accessibility requirements are becoming increasingly strict, and lifts play a central role in making buildings accessible to everyone. Car dimensions, door width, control panel height, audio and visual signals – all of these are now tightly regulated.
− And finally – what’s the inspection regime for lifts in Poland?
− Lifts are subject to mandatory periodic inspections carried out by a notified inspection body – in Poland, that’s the Office of Technical Inspection (UDT). New installations require a conformity assessment before they’re put into service, and then regular inspections once a year or every two years, depending on the building type.
− Sounds like lift engineering is quite a complex discipline.
− Absolutely. It combines structural, mechanical, electrical, and safety engineering in one shaft.
Dźwigi
– Witajcie w kolejnym odcinku naszego podcastu inżynierskiego. Dziś gościmy certyfikowanego inspektora dźwigów z wieloletnim doświadczeniem w branży – kogoś, kto z tymi urządzeniami pracuje na co dzień. Cieszymy się, że jesteś z nami.
– Dziękuję za zaproszenie. To temat, który pojawia się na wielu budowach i często okazuje się, że diabeł tkwi w szczegółach.
– Zacznijmy od podstaw. Jakie typy dźwigów są najczęściej instalowane w budynkach?
– Dwa dominujące typy to dźwigi elektryczne z napędem linowym oraz dźwigi hydrauliczne. Dźwigi linowe wykorzystują stalowe liny i przeciwwagę, napędzane silnikiem elektrycznym. Dźwigi hydrauliczne działają w oparciu o pompę oraz cylinder. Każdy z nich ma swoje zastosowanie w zależności od typu budynku, jego wysokości i dostępnej przestrzeni na szyb.
– Który z nich jest dziś popularniejszy?
– Zdecydowanie dźwigi linowe, zwłaszcza systemy bez maszynowni, czyli tzw. dźwigi MRL. W dużej mierze wyparły tradycyjne dźwigi z oddzielną maszynownią, głównie dlatego, że zajmują mniej miejsca i są bardziej energooszczędne.
– Jakie są kluczowe elementy typowej instalacji dźwigowej?
– W samym sercu systemu mamy szyb, kabinę, przeciwwagę, układ napędowy i drzwi. Do tego dochodzą zabezpieczenia: ogranicznik prędkości, bufory i chwytacze oraz system sterowania spinający to wszystko w całość. Każdy z tych elementów musi spełniać rygorystyczne wymagania.
– Skoro mowa o wymaganiach – która norma reguluje instalacje dźwigowe w Polsce?
– Kluczową serią norm jest EN 81, a konkretnie EN 81-20 i EN 81-50, które określają zasady bezpieczeństwa dotyczące budowy i instalacji dźwigów. Normy te zostały przyjęte w całej UE, więc polskie przepisy są w pełni zgodne z europejskimi.
– A co z szybem? Na co inżynierowie konstruktorzy powinni zwrócić szczególną uwagę?
– Szyb musi być odpowiednio zwymiarowany pod kątem typu dźwigu i jego udźwigu. Obciążenia ścian szybu, głębokość podszybia, wysokość nadszybia – to wszystko wymaga skoordynowania już na wczesnym etapie projektowania. Zmiany jego wymiarów w późniejszej fazie są kosztowne, a czasem niemożliwe do wprowadzenia.
– To brzmi jak coś, co wymaga ścisłej współpracy między branżami.
– Dokładnie. Instalacja dźwigu wymaga jednocześnie projektowania konstrukcyjnego, elektrycznego i mechanicznego. Im wcześniej specjalista od dźwigów zostanie włączony do prac, tym sprawniej przebiega cały proces.
– Porozmawiajmy o dostępności dźwigów. Czy to temat, który zyskuje dziś na znaczeniu?
– Jak najbardziej. Unijne wymagania dotyczące dostępności stają się coraz bardziej rygorystyczne, a dźwigi odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu dostępności budynków dla wszystkich użytkowników. Wymiary kabiny, szerokość drzwi, wysokość panelu sterowania, sygnały dźwiękowe i wizualne – to wszystko jest dziś ściśle regulowane.
– I na koniec: jak wygląda system kontroli dźwigów w Polsce?
– Dźwigi podlegają obowiązkowym kontrolom okresowym przeprowadzanym przez jednostkę inspekcyjną – w Polsce jest to Urząd Dozoru Technicznego (UDT). Nowe instalacje wymagają oceny zgodności przed oddaniem do użytku, a następnie regularnych przeglądów raz na rok lub 2 lata, w zależności od typu budynku.
– Wygląda na to, że inżynieria dźwigowa to całkiem złożona dziedzina.
– Zdecydowanie. Łączy w sobie inżynierię konstrukcyjną, mechaniczną, elektryczną i bezpieczeństwa, wszystko w jednym szybie.
Słowniczek/Vocabulary
lift – dźwig (passenger/goods lift – dźwig osobowy/towarowy; elevator – winda to potoczne określenie dźwigu osobowego)
shaft – szyb
car – kabina
counterweight – przeciwwaga
drive system – układ napędowy
machine room – maszynownia
machine room-less lift/MRL lift – dźwig bez maszynowni
traction lift – dźwig linowy
hydraulic lift – dźwig hydrauliczny
steel ropes – liny stalowe
pump – pompa
cylinder – cylinder
overspeed governor – ogranicznik prędkości
buffer – bufor
safety brake – chwytacz
control system – system sterowania
pit – podszybie
headroom – nadszybie
wall loading – obciążenie ściany
control panel – panel sterowania
accessibility – dostępność
capacity – udźwig
Użyteczne zwroty/Useful phrases
the devil is in the details – diabeł tkwi w szczegółach
each has its place depending on… – każdy ma swoje zastosowanie w zależności od…
they’ve largely replaced… – w dużej mierze wyparły…
at the core you have… – w samym sercu systemu mamy…
tying it all together – spinający to wszystko w całość
has to be dimensioned correctly – musi być odpowiednio zwymiarowany
these all need to be coordinated early in the design process – wymaga skoordynowania już na wczesnym etapie projektowania
last-minute changes are costly and sometimes impossible to fix – zmiany w późniejszej fazie są kosztowne, a czasem niemożliwe do wprowadzenia
the earlier… is brought into the project, the smoother it goes – im wcześniej… zostanie włączony w projekt, tym sprawniej on przebiega
are now tightly regulated – są dziś ściśle regulowane
are subject to mandatory periodic inspections – podlegają obowiązkowym kontrolom okresowym
before they’re put into service – przed oddaniem do użytku
Przygotowała Magdalena Marcinkowska