Gaśnice pianowe od wielu lat są stosowane w budynkach przemysłowych, magazynowych, biurowych i użyteczności publicznej. Ich zaletą jest możliwość skutecznego gaszenia pożarów materiałów stałych oraz cieczy palnych, przy jednoczesnym ograniczeniu zanieczyszczenia otoczenia w porównaniu z gaśnicami proszkowymi.
Część stosowanych dotychczas środków pianotwórczych zawiera jednak związki należące do szerokiej grupy PFAS – substancji per- i polifluoroalkilowych. Ze względu na ich wyjątkową trwałość w środowisku Unia Europejska stopniowo ogranicza możliwość ich stosowania.
Kolejnym ważnym krokiem jest Rozporządzenie Komisji (UE) 2025/1988 z 2 października 2025 r., zmieniające załącznik XVII do rozporządzenia REACH w odniesieniu do PFAS w pianach gaśniczych.
Dla rynku ochrony przeciwpożarowej szczególnie istotna będzie data 23 października 2026 r., od której zakończy się podstawowy okres przejściowy dotyczący wprowadzania na rynek pian zawierających PFAS w gaśnicach przenośnych.
Nie oznacza to jednak, że wszystkie istniejące gaśnice pianowe trzeba będzie tego dnia wymienić.
Jak zatem nowe regulacje wpłyną na właścicieli i zarządców budynków, projektantów oraz firmy zajmujące się ochroną przeciwpożarową?
Spis treści
- Czym są PFAS?
- Dlaczego PFAS stosowano w środkach gaśniczych?
- Dlaczego Unia Europejska ogranicza PFAS?
- Co zmienia Rozporządzenie Komisji (UE) 2025/1988?
- 23 października 2026 r. – ważna data dla gaśnic pianowych
- Czy istniejące gaśnice pianowe trzeba wymienić?
- Co wydarzy się 31 grudnia 2030 r.?
- Gaśnice bez fluoru – czym są rozwiązania fluorine-free?
- Czy gaśnica bez fluoru może być równie skuteczna?
- Co powinien zrobić zarządca obiektu?
- PFAS w instalacjach i większych systemach gaśniczych
- Serwis i utylizacja środków zawierających PFAS
- Najczęściej zadawane pytania – Q&A
Czym są PFAS?
PFAS, czyli substancje per- i polifluoroalkilowe, stanowią bardzo dużą grupę syntetycznych związków chemicznych.
Ich właściwości sprawiły, że przez wiele lat znajdowały zastosowanie w różnych sektorach gospodarki. Szczególnie ceniona była ich odporność na działanie temperatury, wody, olejów i wielu substancji chemicznych.
Jednocześnie wysoka trwałość chemiczna stała się jednym z głównych powodów problemów środowiskowych związanych z PFAS.
Związki te mogą bardzo długo pozostawać w środowisku, dlatego często określane są jako „forever chemicals” – wieczne chemikalia.
PFAS były wykorzystywane również w niektórych środkach pianotwórczych stosowanych w ochronie przeciwpożarowej.
PFAS to grupa bardzo trwałych związków chemicznych, których zastosowanie w pianach gaśniczych jest stopniowo ograniczane w Unii Europejskiej.
Dlaczego PFAS stosowano w środkach gaśniczych?
Piany gaśnicze wykorzystywane są przede wszystkim do gaszenia pożarów cieczy palnych – klasy B.
Ich zadaniem jest m.in.:
- ograniczenie kontaktu paliwa z powietrzem,
- zahamowanie wydzielania palnych par,
- ograniczenie ryzyka ponownego zapłonu,
- wspomaganie chłodzenia strefy pożaru.
W części środków pianotwórczych związki fluorowane pozwalały uzyskać bardzo dobre właściwości użytkowe, szczególnie przy gaszeniu pożarów cieczy palnych.
Przez wiele lat rozwiązania tego typu stosowano między innymi w:
- przemyśle,
- bazach paliw,
- zakładach chemicznych,
- lotnictwie,
- strażach pożarnych,
- systemach gaśniczych,
- gaśnicach przenośnych i przewoźnych.
Problemem okazała się jednak trwałość stosowanych związków fluorowanych oraz możliwość ich przedostawania się do środowiska.
Dlaczego Unia Europejska ogranicza PFAS?
PFAS charakteryzują się bardzo dużą trwałością. Wiele substancji należących do tej grupy rozkłada się w środowisku niezwykle powoli.
W efekcie mogą przedostawać się między innymi do:
- gleby,
- wód powierzchniowych,
- wód gruntowych,
- organizmów żywych.
Problem ma szczególne znaczenie w przypadku pian gaśniczych, ponieważ podczas akcji gaśniczej środek może być aplikowany bezpośrednio na dużą powierzchnię, a powstające ścieki pożarowe mogą przedostawać się do środowiska.
Unia Europejska od kilku lat stopniowo ogranicza stosowanie poszczególnych grup PFAS.
W przypadku pian gaśniczych kluczowym dokumentem stało się Rozporządzenie Komisji (UE) 2025/1988 z dnia 2 października 2025 r. zmieniające załącznik XVII do rozporządzenia REACH.
Nowe regulacje obejmują PFAS stosowane w pianach gaśniczych i przewidują zarówno ograniczenia, jak i okresy przejściowe dla poszczególnych zastosowań.
Co zmienia Rozporządzenie Komisji (UE) 2025/1988?
Rozporządzenie wprowadza zasadę, zgodnie z którą PFAS w pianach gaśniczych przy stężeniu równym lub większym niż 1 mg/l dla sumy wszystkich PFAS nie będą mogły być po zakończeniu odpowiednich okresów przejściowych wprowadzane do obrotu ani stosowane.
Przepisy przewidują jednak różne terminy w zależności od rodzaju zastosowania.
Z punktu widzenia typowych budynków szczególnie istotne są przepisy dotyczące gaśnic przenośnych.
Najważniejsze daty
23 października 2026 r.
Do tego dnia PFAS mogą być wprowadzane do obrotu w pianach gaśniczych znajdujących się w gaśnicach przenośnych.
23 kwietnia 2027 r.
Do tego dnia przewidziano odrębny okres przejściowy dotyczący wprowadzania do obrotu pian odpornych na alkohol stosowanych w gaśnicach przenośnych.
31 grudnia 2030 r.
Do tego dnia PFAS mogą być nadal używane w pianach gaśniczych znajdujących się w gaśnicach przenośnych, zgodnie z przewidzianym w rozporządzeniu odstępstwem.
Oznacza to bardzo ważne rozróżnienie pomiędzy:
wprowadzeniem produktu na rynek
a
dalszym użytkowaniem istniejącego wyposażenia.
23 października 2026 r. – ważna data dla gaśnic pianowych
Z punktu widzenia producentów, importerów i dystrybutorów gaśnic szczególnie ważny jest 23 października 2026 r.
Po tej dacie kończy się przewidziane w rozporządzeniu odstępstwo pozwalające na wprowadzanie do obrotu PFAS w pianach znajdujących się w standardowych gaśnicach przenośnych, jeżeli stężenie osiąga wskazany w przepisach próg.
Dla rynku oznacza to przyspieszenie procesu przechodzenia na środki gaśnicze określane jako:
fluorine-free
czyli piany niezawierające celowo stosowanych związków fluorowanych.
Proces ten już trwa. W ofercie producentów sprzętu przeciwpożarowego pojawia się coraz więcej gaśnic wykorzystujących środki gaśnicze bez fluoru.
Czy istniejące gaśnice pianowe trzeba wymienić?
To jedno z najważniejszych pytań związanych z nowymi regulacjami.
Nie należy interpretować daty 23 października 2026 r. jako obowiązku natychmiastowej wymiany wszystkich istniejących gaśnic pianowych.
Rozporządzenie przewiduje osobny okres przejściowy dotyczący dalszego stosowania PFAS w pianach znajdujących się w gaśnicach przenośnych.
Zgodnie z nim stosowanie jest dopuszczone do 31 grudnia 2030 r.
Daje to właścicielom i zarządcom budynków czas na stopniowe przechodzenie na rozwiązania fluorine-free.
W praktyce zamiast jednorazowej wymiany całego wyposażenia warto rozważyć zaplanowanie procesu migracji podczas:
- okresowych przeglądów sprzętu,
- wymiany zużytych gaśnic,
- modernizacji wyposażenia PPOŻ,
- remontów i przebudowy obiektów,
- wyposażania nowych części budynków.
Dzięki temu przejście na nowe środki gaśnicze może odbywać się stopniowo.
Co wydarzy się 31 grudnia 2030 r.?
To druga niezwykle istotna data dla właścicieli istniejącego wyposażenia.
Przewidziane w rozporządzeniu odstępstwo pozwalające na stosowanie PFAS w pianach gaśniczych w gaśnicach przenośnych obowiązuje do 31 grudnia 2030 r.
Dlatego z punktu widzenia zarządzania wyposażeniem PPOŻ okres 2026–2030 można traktować jako czas na stopniową modernizację parku gaśniczego.
Szczególnie w dużych obiektach może mieć to istotne znaczenie ekonomiczne.
Centrum logistyczne, zakład produkcyjny, galeria handlowa, kompleks biurowy czy sieć placówek może posiadać dziesiątki, setki, a w przypadku dużych organizacji nawet tysiące gaśnic.
W takich przypadkach warto stworzyć harmonogram przechodzenia na rozwiązania bezfluorowe, zamiast odkładać całą operację na koniec okresu przejściowego.
PFAS w gaśnicach przenośnych – najważniejsze terminy
23.10.2026
→ zakończenie podstawowego okresu przejściowego dla wprowadzania na rynek pian zawierających PFAS w gaśnicach przenośnych
23.04.2027
→ termin dotyczący wprowadzania do obrotu pian odpornych na alkohol w gaśnicach przenośnych
31.12.2030
→ zakończenie okresu przejściowego dotyczącego stosowania PFAS w gaśnicach przenośnych
Gaśnice bez fluoru – czym są rozwiązania fluorine-free?
Odpowiedzią rynku na ograniczenia dotyczące PFAS są nowe generacje środków gaśniczych określanych jako fluorine-free.
Ich rozwój ma umożliwić zachowanie odpowiednich właściwości gaśniczych bez wykorzystywania technologii fluorowanych stosowanych w tradycyjnych środkach pianotwórczych.
Zmiana środka gaśniczego nie oznacza jednak, że każda gaśnica bez fluoru automatycznie posiada takie same parametry.
Przy wyborze sprzętu nadal należy zwracać uwagę przede wszystkim na:
- rodzaj gaszonych pożarów,
- deklarowane klasy pożarów,
- skuteczność gaśniczą konkretnego modelu,
- zakres temperatur pracy,
- wymagania dotyczące urządzeń elektrycznych,
- dokumentację producenta,
- wymagane certyfikaty i dopuszczenia.
Najbardziej popularne są gaśnice pianowe fluorine-free o pojemności 6 lt.
Czy gaśnica bez fluoru może być równie skuteczna?
Samo określenie „bez fluoru” nie jest parametrem skuteczności gaśniczej.
Dlatego porównując tradycyjną gaśnicę pianową z nową gaśnicą fluorine-free, należy analizować parametry konkretnego urządzenia.
W przypadku gaśnic przenośnych jednym z najważniejszych parametrów jest skuteczność gaśnicza potwierdzona dla danego modelu gaśnicy.
Przykładowe oznaczenie:
13A 144B
informuje o skuteczności gaśniczej urządzenia dla odpowiednich pożarów klasy A i B.
Dla inwestora lub zarządcy budynku kluczowe powinno być zatem nie samo pytanie:
„Czy ta gaśnica zawiera fluor?”
ale:
„Czy gaśnica bez fluoru zapewnia parametry odpowiednie do zagrożeń występujących w moim obiekcie?”
To szczególnie ważne przy modernizacji istniejącego wyposażenia.
Nie należy automatycznie zakładać, że dowolna gaśnica fluorine-free może zastąpić dowolną dotychczasową gaśnicę pianową.
Co powinien zrobić zarządca obiektu?
Nowe przepisy nie powinny prowadzić do pochopnej wymiany całego wyposażenia.
Znacznie rozsądniejszym rozwiązaniem jest przygotowanie obiektu do stopniowej transformacji.
1. Przeprowadzić inwentaryzację
W pierwszej kolejności warto ustalić:
- ile gaśnic pianowych znajduje się w obiekcie,
- jakie są ich typy,
- jaki środek gaśniczy zawierają,
- kiedy zostały wyprodukowane,
- jaki jest ich stan techniczny.
2. Zweryfikować dokumentację środka gaśniczego
Nie każda gaśnica pianowa musi być automatycznie traktowana tak samo.
W przypadku wątpliwości dotyczących obecności PFAS należy opierać się na dokumentacji producenta lub dostawcy konkretnego środka gaśniczego.
3. Wprowadzić zasadę dla nowych zakupów
W nowych inwestycjach oraz przy bieżącej wymianie sprzętu warto już dziś analizować dostępność gaśnic wykorzystujących środki bezfluorowe.
Pozwala to ograniczyć skalę przyszłej wymiany wyposażenia.
4. Zaplanować wymianę do końca 2030 r.
Jeżeli obiekt posiada większą liczbę gaśnic zawierających środki objęte ograniczeniami, można przygotować kilkuletni harmonogram wymiany.
Przykładowo część sprzętu może być wymieniana sukcesywnie podczas kolejnych przeglądów i modernizacji.
5. Uwzględnić PFAS w polityce zakupowej
Problem PFAS nie dotyczy wyłącznie działów ochrony przeciwpożarowej.
W dużych organizacjach temat może wymagać współpracy pomiędzy:
- facility management,
- działem BHP i PPOŻ,
- działem ESG,
- zakupami,
- ochroną środowiska,
- serwisem technicznym.
W efekcie wybór środka gaśniczego staje się nie tylko zagadnieniem technicznym, ale również elementem polityki środowiskowej organizacji.
PFAS w instalacjach i większych systemach gaśniczych
Gaśnice przenośne są tylko jednym z obszarów objętych regulacją.
PFAS były stosowane również w środkach przeznaczonych do większych systemów ochrony przeciwpożarowej, szczególnie tam, gdzie występuje ryzyko pożarów cieczy palnych.
Dotyczy to m.in. wybranych:
- zakładów przemysłowych,
- baz paliw,
- instalacji petrochemicznych,
- systemów gaśniczych,
- obiektów związanych z gospodarką paliwami.
Dla części specjalistycznych zastosowań rozporządzenie przewiduje dłuższe okresy przejściowe i odstępstwa.
Dlatego w przypadku instalacji stałych nie należy automatycznie stosować terminów dotyczących gaśnic przenośnych.
Każdy taki przypadek powinien zostać przeanalizowany oddzielnie pod kątem rodzaju środka, zastosowania instalacji oraz odpowiedniego okresu przejściowego.
Serwis i utylizacja środków zawierających PFAS
Przejście na rozwiązania bezfluorowe powoduje jeszcze jedno praktyczne wyzwanie: co zrobić ze środkami zawierającymi PFAS wycofywanymi z eksploatacji?
Nie powinny być one traktowane jak zwykłe ścieki.
Rozporządzenie wprowadza dla części dalszych zastosowań pian zawierających PFAS wymagania dotyczące ograniczania emisji oraz odpowiedniego zbierania i zagospodarowania pozostałości i odpadów.
W praktyce oznacza to, że znaczenie będzie miał nie tylko zakup nowych urządzeń, ale również sposób:
- opróżniania istniejącego sprzętu,
- zbierania starego środka gaśniczego,
- czyszczenia wyposażenia,
- transportu odpadów,
- przekazania ich do odpowiedniego zagospodarowania.
W przypadku większych instalacji przejście z piany zawierającej PFAS na środek fluorine-free może dodatkowo wymagać odpowiedniego oczyszczenia instalacji.
Jest to istotne, ponieważ pozostałości starego środka mogą powodować zanieczyszczenie nowego środka PFAS.
PFAS – zmiana, którą warto zaplanować wcześniej
Transformacja rynku pian gaśniczych nie nastąpi jednego dnia.
Rozporządzenie przewiduje okresy przejściowe właśnie po to, aby producenci, użytkownicy i właściciele infrastruktury mogli przygotować się do nowych wymagań.
Dla zarządców budynków najważniejszym działaniem nie powinno być więc natychmiastowe usuwanie wszystkich istniejących gaśnic pianowych.
Znacznie bardziej racjonalne jest:
sprawdzenie → inwentaryzacja → plan wymiany → stopniowe przechodzenie na fluorine-free.
W nowych inwestycjach sytuacja wygląda inaczej.
Jeżeli dostępne są urządzenia bezfluorowe zapewniające wymagane parametry techniczne i skuteczność gaśniczą, zastosowanie ich już na etapie wyposażania obiektu może pozwolić uniknąć kolejnej modernizacji w następnych latach.
Nowe generacje gaśnic pianowych wykorzystują środki fluorine-free. Przy wyborze urządzenia należy jednak analizować nie tylko skład środka, ale również parametry i skuteczność gaśniczą konkretnej gaśnicy.
Najczęściej zadawane pytania – Q&A
Czy od 23 października 2026 r. wszystkie gaśnice pianowe będą zakazane?
Nie. Przepisy nie wprowadzają ogólnego zakazu wszystkich gaśnic pianowych. Ograniczenie dotyczy PFAS w pianach gaśniczych przy określonym w rozporządzeniu poziomie stężenia.
Ponadto należy rozróżnić wprowadzanie do obrotu nowych produktów od dalszego użytkowania istniejących gaśnic.
Czy 23 października 2026 r. trzeba wymienić istniejące gaśnice pianowe?
Nie wynika to z rozporządzenia. Dla stosowania PFAS w pianach znajdujących się w gaśnicach przenośnych przewidziano okres przejściowy do 31 grudnia 2030 r.
Czy każda gaśnica pianowa zawiera PFAS?
Nie można tego zakładać. Na rynku dostępne są już środki i gaśnice fluorine-free. W przypadku istniejącego urządzenia należy sprawdzić dokumentację producenta lub zastosowanego środka gaśniczego.
Czy po 23 października 2026 r. będzie można kupić nową gaśnicę pianową?
Tak – sama technologia pianowa nie zostaje zakazana. Rynek przechodzi na gaśnice wykorzystujące środki spełniające nowe wymagania, w tym rozwiązania fluorine-free.
Czy gaśnice fluorine-free są mniej skuteczne?
Nie można odpowiedzieć na to pytanie dla całej grupy urządzeń. Należy porównywać skuteczność gaśniczą konkretnych modeli oraz ich przeznaczenie.
Do kiedy można używać PFAS w istniejących gaśnicach przenośnych?
Rozporządzenie Komisji (UE) 2025/1988 przewiduje możliwość stosowania PFAS w pianach gaśniczych w gaśnicach przenośnych do 31 grudnia 2030 r., zgodnie z określonym w nim odstępstwem.
Czy PFAS dotyczą tylko gaśnic?
Nie. Regulacja obejmuje piany gaśnicze szerzej. W zależności od zastosowania przewidziano różne okresy przejściowe i odstępstwa.
Co zrobić ze starą gaśnicą zawierającą PFAS?
Nie należy samodzielnie usuwać środka gaśniczego do kanalizacji lub środowiska. Przy wycofywaniu sprzętu należy korzystać z odpowiedniego serwisu i postępować ze środkiem oraz powstającym odpadem zgodnie z obowiązującymi zasadami gospodarowania odpadami.
Podsumowanie
Ograniczenie PFAS jest jedną z istotniejszych zmian środowiskowych, które w najbliższych latach wpłyną na rynek ochrony przeciwpożarowej.
Dla właścicieli i zarządców typowych budynków szczególnie istotne są dwie daty:
23 października 2026 r. – zakończenie podstawowego okresu przejściowego dla wprowadzania do obrotu PFAS w pianach znajdujących się w gaśnicach przenośnych,
oraz
31 grudnia 2030 r. – zakończenie okresu przejściowego przewidzianego dla stosowania PFAS w pianach w gaśnicach przenośnych.
Nie oznacza to konieczności natychmiastowej wymiany wszystkich gaśnic pianowych.
W praktyce najrozsądniejszym rozwiązaniem jest już dziś:
✔ sprawdzić, jakie środki znajdują się w użytkowanych gaśnicach,
✔ przy nowych zakupach analizować rozwiązania fluorine-free,
✔ zaplanować stopniową wymianę urządzeń wymagających zastąpienia,
✔ uwzględnić nowe wymagania podczas modernizacji wyposażenia przeciwpożarowego,
✔ zadbać o prawidłowe postępowanie z wycofywanymi środkami gaśniczymi.
Dzięki kilkuletniemu okresowi przejściowemu transformację można przeprowadzić stopniowo, bez konieczności jednorazowej wymiany całego wyposażenia.
Dla projektantów, inwestorów i zarządców obiektów oznacza to jednak, że PFAS stają się kolejnym parametrem, który warto uwzględniać już na etapie projektowania i zakupu wyposażenia przeciwpożarowego.