Zespół dr. inż. Piotra Zawadzkiego z Politechniki Łódzkiej pracuje nad metodą wykorzystania węgla z bioodpadów do produkcji grafenowych kropek kwantowych. Materiał ten ma posłużyć do stworzenia lekkich, elastycznych i częściowo przezroczystych ogniw fotowoltaicznych, dzięki czemu energię elektryczną będą mogły produkować także okna i elewacje.
W tekście:
- Na czym polega przetwarzanie bioodpadów w struktury produkujące energię?
- Okna i elewacje wykonane z materiałów wytwarzających energię.
- Ograniczona wydajność nie musi być wadą.
- Grafenowe kropki poprawią wydajność tradycyjnych modułów fotowoltaicznych?
- Fotowoltaika wytwarzana w wodzie.
- A może farba produkująca energię?
- Od mikroskali laboratoryjnej do wielkich przeszkleń w architekturze.
Przyzwyczailiśmy się, że panel fotowoltaiczny to duża, ciemna i sztywna powierzchnia zamontowana na dachu albo ustawiona na specjalnej konstrukcji. Zespół z Instytutu Inżynierii Materiałowej Politechniki Łódzkiej pracuje nad rozwiązaniem, które może wyglądać zupełnie inaczej. Punktem wyjścia są grafenowe kropki kwantowe, czyli bardzo małe struktury zbudowane z węgla. Sam surowiec do ich wytwarzania nie musi być egzotyczny ani kosztowny. Węgiel znajduje się również w bioodpadach, które codziennie po prostu wyrzucamy do kosza na śmieci.
Wszystko wokół nas w dużej mierze zbudowane jest z węgla i bioodpady nie są tutaj wyjątkiem. My próbujemy wykorzystać materiał, który przestał być komuś potrzebny, przetworzyć go i otrzymać z niego grafenowe kropki kwantowe. Z nich możemy następnie budować elementy przydatne między innymi w fotowoltaice. W dużym uproszczeniu można więc powiedzieć, że próbujemy robić technologię energetyczną z odpadów – tłumaczy dr inż. Piotr Zawadzki.
Okna i elewacje wykonane z materiałów wytwarzających energię
Klasyczna fotowoltaika bazuje przede wszystkim na krzemie. Technologia z Łodzi ma działać inaczej – kluczem są znacznie lżejsze i elastyczniejsze materiały. To otwiera zupełnie nowe możliwości ich zastosowania.
Największą przewagą nie jest to, że chcemy po prostu zastąpić jeden panel drugim. Chodzi o to, żeby wykorzystać powierzchnie, których klasyczna fotowoltaika dzisiaj praktycznie nie wykorzystuje. Elastyczne ogniwa możemy integrować z elewacją, a dzięki ich przezroczystości również z przeszkleniami. Wtedy energię produkuje nie tylko dach, ale znacznie większa część budynku – mówi badacz.
W przypadku wysokiego biurowca czy przeszklonego wieżowca różnica może być zasadnicza. Dach ma ograniczoną powierzchnię, tymczasem elewacja ciągnie się przez wiele pięter. Nawet jeśli pojedynczy metr kwadratowy nowego ogniwa będzie mniej wydajny od klasycznego panelu, dostępna powierzchnia może częściowo lub całkowicie zrekompensować tę różnicę.

Fot. Grafenowe kropki kwantowe świecące pod wpływem światła UV. Fot. dr inż. Piotr Zawadzki
Ograniczona wydajność nie musi być wadą
Sprawność tych ogniw jest o 3–4 razy niższa niż w przypadku klasycznych paneli krzemowych. Zespół naukowców stale pracuje nad zwiększeniem wydajności ogniw, a analizy potwierdzają ich ogromny potencjał rozwojowy.
Nie chcemy udawać, że już dzisiaj nasze ogniwo jest bardziej wydajne od krzemowego, bo tak nie jest. Obecnie różnica jest mniej więcej trzy-, czterokrotna na korzyść tradycyjnej technologii. Ale jeśli zamiast samego dachu możemy wykorzystać także wszystkie okna i elewacje wysokiego budynku, całkowita ilość uzyskanej energii może wyglądać zupełnie inaczej. W fotowoltaice liczy się nie tylko sprawność materiału, ale także powierzchnia, którą możemy realnie zagospodarować – podkreśla dr Zawadzki.
Redakcja poleca:
- Od października tramwaje w Szczecinie będą zasilane energią wyprodukowaną z odpadów
- Dachy zielone z panelami fotowoltaicznymi a efektywność energetyczna budynków
- Urząd w Lublinie świeci przykładem. Zmniejszy emisję o 760 ton rocznie
Grafenowe kropki poprawią wydajność tradycyjnych modułów fotowoltaicznych?
Zespół badawczy sprawdza również drugą ścieżkę wykorzystania grafenowych kropek kwantowych – poprawę parametrów już istniejących paneli. Naukowcy nakładają na tradycyjne moduły specjalną powłokę zawierającą kropki kwantowe. Wyniki pokazują, że może ona zwiększać ich wydajność, szczególnie w gorszych warunkach pogodowych, co z polskiej perspektywy ma szczególne znaczenie.
W Polsce nie możemy zakładać, że każdego dnia będziemy mieli idealne nasłonecznienie. Dlatego interesuje nas również możliwość wykorzystania kropek kwantowych do poprawy pracy klasycznych paneli właśnie wtedy, gdy warunki są mniej korzystne. To daje drugą ścieżkę rozwoju technologii – nie tylko budowę nowych typów ogniw, ale też ulepszanie tych, które już znamy – dodaje naukowiec.

Fot. Przeźroczyste ogniwo fotowoltaiczne na bazie grafenowych kropek kwantowych. Fot. dr inż. Piotr Zawadzki
Fotowoltaika wytwarzana w wodzie
Istotny jest również sposób produkcji samego nanomateriału. Zespół dr. Zawadzkiego wykorzystuje wodę jako medium reakcyjne. To wyraźnie odróżnia opracowywany proces od części technologii stosowanych przy produkcji materiałów dla klasycznej fotowoltaiki, które wymagają większej liczby substancji chemicznych oraz energochłonnych etapów.
Od początku zależało nam na tym, żeby ekologiczny był nie tylko produkt końcowy, ale również droga do jego otrzymania. Jeśli chcemy mówić o technologii wspierającej transformację energetyczną, musimy patrzeć także na to, z czego ją produkujemy i jak wygląda sam proces. W naszym przypadku surowcem mogą być odpady, a medium reakcyjnym jest woda – mówi dr Zawadzki.
Technologia łączy więc dwa podejścia: rozwój odnawialnych źródeł energii oraz gospodarkę o obiegu zamkniętym, w której odpad staje się surowcem do wytwarzania materiału o znacznie większej wartości.
A może farba produkująca energię?
Dzięki lekkości i możliwości tworzenia cienkich warstw badacze myślą już o kolejnych, bardziej odległych zastosowaniach. Jednym z rozważanych kierunków jest nakładanie materiału w sposób przypominający farbę. Choć to na razie perspektywa dalszych badań, a nie gotowy produkt, projekt wyraźnie pokazuje ogromny potencjał tej technologii. Grafenowe kropki kwantowe mają również właściwości antybakteryjne i antystatyczne. Dzięki temu ta sama powłoka mogłaby w przyszłości nie tylko uczestniczyć w wytwarzaniu energii, ale także ograniczać rozwój mikroorganizmów na powierzchni.
To jest właśnie fascynujące w nanomateriałach. Niewielka zmiana składu albo ilości dodatku może całkowicie zmienić właściwości materiału. Zaczynamy od fotowoltaiki, ale w czasie badań okazuje się, że ta sama technologia może otwierać drzwi do zupełnie innych zastosowań – zauważa naukowiec.
Naukowcy testowali już kropki kwantowe m.in. jako dodatki do lakierów oraz farb proszkowych. W jednym z pilotażowych projektów firma produkująca metalowe meble pokryła elementy farbą zawierającą opracowany nanomateriał. Badania wykazały właściwości bakteriobójcze powłoki. Trwają także pierwsze eksperymenty w innych obszarach materiałowych.
Od mikroskali laboratoryjnej do wielkich przeszkleń w architekturze
Najważniejszym zadaniem pozostaje jednak rozwój fotowoltaiki. Zespół naukowców dysponuje już niewielkimi prototypami i demonstratorami pokazującymi, że rozwiązanie działa. Teraz trzeba wykonać kolejne badania dotyczące między innymi wydajności oraz starzenia się materiału, a także przejść z małych powierzchni do elementów odpowiadających rozmiarem realnym przeszkleniom budynków.
Na małej próbce potrafimy już pokazać, że technologia działa. Kolejny krok to odpowiedź na pytanie, czy zachowa swoje właściwości na znacznie większej powierzchni i po długim czasie użytkowania. W laboratorium łatwo zrobić fragment mniejszy od okna. Rynek potrzebuje jednak produktu, który będzie można rzeczywiście zamontować w budynku – wyjaśnia dr Zawadzki.
Technologia rozwijana jest w ramach programu PRIME prowadzonego przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej. Zespół kończy obecnie drugą fazę tego programu i przygotowuje się do kolejnego etapu, związanego już bezpośrednio z komercjalizacją. Jednym z planowanych kroków jest powołanie spółki, która będzie rozwijała i wprowadzała technologię na rynek.
Jeśli kolejne etapy zakończą się powodzeniem, bioodpad może przebyć dość niezwykłą drogę: od obierków czy innych resztek roślinnych, przez grafenową kropkę kwantową, aż do powierzchni budynku, która zamiast pozostawać biernym elementem architektury zacznie produkować energię.
Źródło: Inżynier Budownictwa/Fundacja na rzecz Nauki Polskiej