Używamy cookies i podobnych technologii m.in. w celach: świadczenia usług, reklamy, statystyk. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień Twojej przeglądarki oznacza, że będą one umieszczane w Twoim urządzeniu końcowym. Pamiętaj, że zawsze możesz zmienić te ustawienia. Szczegóły znajdziesz w Polityce Prywatności.

Odbiór deskowań do wykonywania konstrukcji z betonu - na co zwrócić szczególną uwagę

19.04.2017

Schemat postępowania i zestawienie kryteriów akceptacji w zakresie tolerancji wykonawczych mogą stanowić przydatne podręczne narzędzie podczas odbioru deskowań oraz dopuszczenia do betonowania.

Znaczenie deskowania

Podstawowym zadaniem urządzenia formującego, tradycyjnie określanego mianem deskowania, jest wydzielenie przestrzeni betonowego lub żelbetowego elementu monolitycznego z ogólnej przestrzeni obiektu. Deskowanie według [1] to konstrukcja stała lub tymczasowa, która zapewnia wymagany kształt formowanemu elementowi, dopóki nie uzyska on samonośności. Dzięki deskowaniu możliwe jest wykonanie konstrukcji zachowującej się zgodnie z modelem przyjętym w trakcie jej projektowania [2]. Elementy monolityczne na ogół pełnią funkcję podstawowych elementów konstrukcji lub współpracują z innymi ustrojami konstrukcyjnymi, dlatego tylko odpowiednio wysoki poziom ich wykonawstwa zapewnia pracę budynku według założonych układów statycznych [3]. Pozostałe zadania deskowania to m.in. podtrzymywanie zbrojenia w czasie betonowania oraz utrzymanie mieszanki betonowej do czasu jej stwardnienia i osiągnięcia przez beton odpowiedniej do rozformowania wytrzymałości. Dodatkowo deskowanie ma zapewnić odpowiednio równą i gładką powierzchnię betonu po rozformowaniu [4], a w szczególnych przypadkach osiągnąć oczekiwany, odpowiednio zdefiniowany efekt wizualny i estetyczny betonu architektonicznego. Wobec tego jest zupełnie zrozumiałe, że kontrola i odbiór urządzeń formujących to niezwykle istotny etap wznoszenia każdej betonowej konstrukcji monolitycznej. To przecież jakość robót związanych z wykonaniem deskowania elementu ma bezpośrednie znaczenie dla nośności, bezpieczeństwa i trwałości konstrukcji.

 

Fot. 1 Deskowanie używane na budowie mostu Tadeusza Mazowieckiego w Rzeszowie (fot. S. Słonina)

 

Wytyczne odbioru deskowania

Odbiór deskowania poprzedza montaż zbrojenia wykonywanego elementu żelbetowego. Najczęściej stosowane zasady odbioru i oceny wykonania deskowania zostały zawarte m.in. w publikacjach [5] i [6], które przytaczają niemal dosłownie zasady kontroli i odbioru zawarte w wydawanych w latach 1960-1990 przez Instytut Techniki Budowlanej zeszytach [7]. Kolejne części wspomnianej serii wydawniczej od wielu lat niezmiennie się cieszą dużym uznaniem środowiska budowlanego, dlatego też od 2003 r. ITB kontynuuje ich publikację. Początkowo jako serię wydawniczą „Instrukcje, Wytyczne, Poradniki", obecnie zaś to odrębna seria „Warunki techniczne wykonania i odbioru robót budowlanych". WTWiORB bardzo często stanowią wartościowy materiał pomocniczy przy sporządzaniu specyfikacji technicznej wykonania i odbioru robót, ponieważ zapisy w nich zawarte umożliwiają wykonanie robót na wymaganym poziomie jakościowym. Do problematyki odbioru deskowania bezpośrednio odnosi się wydany w 2013 r. zeszyt „Konstrukcje betonowe i żelbetowe" [6]. Mimo że wspomniane wydawnictwo wymienia w bibliografii normę PN-EN 13670 [1], w swojej treści praktycznie się nie odnosi do zawartych w niej zapisów. A przecież norma ta jest dokumentem aspirującym do miana podręcznika akademickiego dla studentów inżynierii lądowej. Znajdując się bowiem w hierarchii legislacji i normalizacji budownictwa betonowego tuż za ustawą - Prawo budowlane, normami projektowania Eurokodami oraz normą wyrobu PN-EN 206 [8], tworzy kompletny pakiet regulacji dla układu projektant - producent - wykonawca. Ma więc większą rangę aniżeli (skądinąd bardzo wartościowe) wydawnictwa Instytutu Techniki Budowlanej i to ona powinna stanowić dokument wyjściowy przy ustalaniu zasad wykonania i odbioru deskowania. Problemom tym poświęcony jest rozdział 5 normy, a także załącznik C do normy, w którym zawarte zostały zalecenia dotyczące rusztowania i deskowania.

 

Tabl. 1 Wymagania dotyczące kontroli w odniesieniu do klas wykonania konstrukcji [1 i 2]

Klasa
wykonania

Rodzaj
kontroli

Dokumentacja

Kontrolujący

Klasa 1

kontrola wizualna badania losowo wybranych elementów

nie jest wymagana

wykonawca

(samokontrola)

Klasa 2

kontrola wizualna regularna kontrola robót

raport z kontroli

wykonawca (samokontrola, systematyczna kontrola wewnętrzna)

Klasa 3

kontrola wizualna szczegółowa kontrola wszystkich robót istotnych dla nośności i trwałości konstrukcji

raport z kontroli

wykonawca

(samokontrola, systematyczna kontrola wewnętrzna) zewnętrzna firma (kontrola rozszerzona, kontrola niezależna)

 
 
Tabl. 2 Schemat nadzoru nad wykonywaniem oraz odbioru deskowań [1], [3], [6], [7]
 
Kontrola deskowania wg PN-EN 13670:2011

Norma nie podaje szczegółowej procedury odbioru deskowania, lecz ogranicza się do sprecyzowania niezwykle istotnych uwag o charakterze ogólnym. W celu uporządkowania wymagań związanych z nadzorem i kontrolą robót wprowadza pojęcie klasy wykonania, której wybór jest zależny od znaczenia elementu lub konstrukcji i trudności wykonania danego elementu. Poziom kontroli wzrasta od klasy 1 do 3. Klasa wykonania powinna być określona przez projektanta w specyfikacji wykonawczej. Może dotyczyć całej konstrukcji, jej elementów lub niektórych materia- łów/technologii użytych do wykonania prac. Kontrola obejmuje:

- weryfikację zgodności właściwości wyrobów i materiałów, które mają być zastosowane;

- kontrolę wykonania robót.

Zgodnie z wymaganiami normy [1] dla deskowania, rusztowania i stemplowania kontrolę materiałów i wyrobów oraz kontrolę wykonania przeprowadza się w taki sam sposób dla każdej klasy wykonania, czyli na podstawie zapisów zawartych w rozdziale 5. Zależne od klasy wykonania są zaś wymagania dotyczące rodzaju kontroli i rodzaju dokumentacji kontroli [1, 2], które zestawiono w tabl. 1.

W przypadku klas wykonania 2 i 3 procedurę kontroli robót (m.in. deskowania) norma podporządkowuje zapisom zawartym w specyfikacji wykonawczej. Te zaś najczęściej są tworzone na podstawie bardziej precyzyjnych wytycznych bazujących na dokumentach krajowych, jak np. przywołany już wcześniej jeden z zeszytów [6] lub [7]. Możliwie kompletny schemat odbioru deskowań powinien zatem umiejętnie łączyć zapisy zawarte zarówno w normie PN-EN 13 670 [1], jak i w wytycznych krajowych [6, 7], co przedstawiono w tabl. 2. Jej uzupełnieniem jest tabl. 3, w której zestawiono dopuszczalne odchył
ki wymiarowe. Korzystając z niej, należy jednak pamiętać, że każdy rodzaj deskowania, zwłaszcza ze względów ekonomicznych, ma ograniczoną sztywność. Jest ona zwykle zminimalizowana przez optymalizacje rozwiązań projektowych, szczególnie, gdy dominującym czynnikiem są koszty. Dlatego odchyłki, z jakimi wykonane jest deskowanie, nie przekładają się bezpośrednio na odchyłki gotowej konstrukcji betonowej, które będą powiększone o odkształcenia deskowania powstałe podczas betonowania.

Tabl. 3 Dopuszczalne odchyłki wymiarowe deskowań i rusztowań stosowanych przy wykonywaniu konstrukcji z betonu [5-7]

Rodzaj

deskowania

Rodzaj odchyłki

Dopuszczalna odchyłka [mm]

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Deskowanie wykonywane na placu budowy

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Odległość między podporami zginanych elementów deskowania i odległość między tężnikami usztywniającymi stojaki rusztowań:

 

a) na 1 m długości

± 25

b) na całe przęsło

± 75

Odchylenie od pionu lub od projektowanego nachylenia płaszczyzn deskowania i linii przecięcia się:

 

a)      na 1 m szerokości

b)     na całą wysokość konstrukcji:

± 5

- w fundamentach

± 20

- w ścianach i słupach o wysokości do 5 m podtrzymujących stropy monolityczne

± 10

- w ścianach i słupach o wysokości powyżej 5 m

± 15

- w słupach szkieletów żelbetowych połączonych belkami

± 10

- w belkach i łukach

± 5

Przemieszczenie osi deskowania od projektowanego położenia:

 

a) w fundamentach

± 15

b) w ścianach i słupach, belkach, podciągach i łukach

± 10

Przemieszczenie osi deskowania przestawnego, ślizgowego i przesuwnego

± 10

Odległości między wewnętrznymi powierzchniami deskowania ścian

+ 5*

Miejscowe nierówności powierzchni deskowania od strony styku z betonem

 

(przy sprawdzaniu łatą długości 2 m)

± 3

Odchylenia płaszczyzn poziomych od poziomu:

 

a) na 1 m płaszczyzny w dowolnym kierunku

± 5

b) na całą płaszczyznę

± 15

Długość lub rozpiętość elementów

± 20

Wymiary przekroju poprzecznego

± 8

Wymiary płyt deskowań przestawnych: - długość i szerokość płyt (tarcz):

 

do 1 m

± 2

od 1 do 3 m

± 4

od 3 do 5 m

± 6

od 5 m

± 10

- grubość dwóch sąsiednich desek niestruganych

± 2

- grubość dwóch sąsiednich desek struganych

± 0,5

- rozmieszczenie otworów na elementy łączące płyty

± 2

* odchyłki ujemne niedopuszczalne

Odchylenie płaszczyzny lub krawędzi od pionu na 1 m wysokości

±2

Odchylenie płaszczyzny deskowania fundamentu, ściany lub słupa od pionu na 1 m wysokości

±1,5

Odchylenie płaszczyzny deskowania od pionu na całej wysokości

±15

Odchylenie płaszczyzny deskowania ściany lub słupa na całej wysokości

Odchylenie od pionu bocznego deskowania żebra lub podciągu oraz krawędzi przecięcia

±10

Deskowania

systemowe

 

 

 

deskowań tych belek

±2,5

Rozpiętości:

- belki lub płyty bezżebrowej

± 15

- płyty w przekryciach żebrowych

± 10

Odchyłki osi ścian i słupów od projektowanego ich położenia powstałe przy montażu deskowań dolnych kondygnacji

należy usunąć na wyższych kondygnacjach

 

 
 
Tabl. 4 Przykłady odchyłek zawartych w PN-EN 13670 [1]

 

Tabl. 5 Kategorie deskowania dla betonu architektonicznego [10]
 

Kategorie betonu architektonicznego (wymagania)

BA1

(małe)

BA2

(średnie)

BA3

(duże)

Przykład

powierzchnie betonowe o małych wymaganiach dotyczących wyglądu, np. ściany piwnic, ściany parkingów podziemnych

powierzchnie betonowe o typowych wymaganiach dotyczących wyglądu, np. ściany klatek schodowych

powierzchnie betonowe z dużymi wymaganiami dotyczącymi wyglądu, np. elewacje, reprezentacyjne elementy budowli

Kategorie deskowania i stawiane im wymagania

KD1

KD2

KD3

(duże prawdopodobieństwo jednorazowego użycia deskowania)

Otwory wiercone

dozwolone

dozwolone do napraw

niedozwolone

Otwory po gwoździach i śrubach

dozwolone

dozwolone bez odprysków

dozwolone jako miejsca napraw po uzgodnieniu ze zleceniodawcą

Uszkodzenie deskowania w wyniku działania wibratora pogrążanego

dozwolone

niedozwolone/dozwolone po uzgodnieniu ze zleceniodawcą

niedopuszczalne

Zadrapania

dozwolone

dozwolone jako miejsca napraw*

dozwolone jako miejsca napraw po uzgodnieniu ze zleceniodawcą

Resztki betonu

dopuszczalne w zagłębieniach (otwory po gwoździach, kratery itd.) bez przylepionego powierzchniowo betonu

niedozwolone

niedozwolone

Zabrudzenia zaczynem cementowym

dozwolone

niedozwolone

niedozwolone

Małe fałdki, pomarszczenia sklejki, znajdujące się w obszarze wiercenia, gwoździowania

dozwolone

niedozwolone/dozwolone po uzgodnieniu ze zleceniodawcą

niedozwolone

Miejscowe naprawy

dozwolone

dozwolone

niedozwolone/dozwolone po uzgodnieniu ze zleceniodawcą

Powierzchnia próbna

niewymagana

zalecane wykonanie

wymagane wykonanie

*Wszelkie naprawy deskowania muszą być przeprowadzone przez wykwalifikowany i kompetentny personel, natomiast deskowanie musi być przed zastosowaniem sprawdzone.

 

Dopuszczalne odchyłki wykonania konstrukcji betonowej

W celu wykonania elementów konstrukcyjnych o zaprojektowanych, prawidłowych wymiarach konieczne jest wykorzystanie informacji odnośnie do odchyłek geometrycznych, które zawarto w formie graficznej w rozdziale 10 oraz załączniku G do normy PN-EN 13 670 [1]. Przykład takich wytycznych przedstawiono w tabl. 4.

Zamieszczono tam m.in.:

- dopuszczalne odchyłki (pionowe i położenia) dla takich elementów, jak: słupy, ściany, belki płyty, fundamenty itp.;

- dopuszczalne odchyłki przekrojów poprzecznych;

- dopuszczalne odchyłki dotyczące powierzchni i prostoliniowości krawędzi;

- tolerancje dotyczące otworów i wkładek.

W większości przypadków stosowane są odchyłki dla klasy tolerancji 1, czyli tzw. tolerancji normalnej. W przypadku bardziej restrykcyjnych wymagań wobec konstrukcji, ze względu na zmniejszone materiałowe współczynniki bezpieczeństwa, przyjmowane są odchyłki dla klasy tolerancji 2. O wyborze klasy tolerancji decyduje projektant przez odpowiednie zapisy w specyfikacji wykonawczej.

 

Fot. 2 Deskowanie i elementy wsporcze skomplikowanej konstrukcji realizowanej w technologii betonu architektonicznego (fot. G. Bajorek)

 

Dodatkowe wymogi przy odbiorze deskowania dla betonu architektonicznego

Ostateczny efekt, jaki uzyskuje beton architektoniczny, jest bezpośrednio uzależniony od jakości deskowania. Przede wszystkim wpływa ono na teksturę i kolorystykę wykonywanych elementów. Oprócz deskowań z drewna przy wykonywaniu betonu architektonicznego stosuje się deskowania systemowe o konstrukcji ramowej lub dźwigarowej [9, 10]. Odwzorowana w betonie powierzchnia deskowania staje się zaletą tylko i wyłącznie wtedy, gdy do danych robót zostanie wybrana odpowiednia kategoria deskowania. Im z kolei przyporządkowane są kryteria dla wymaganej jakości deskowania, które podlegają kontroli na etapie dopuszczania do betonowania - zestawiono je w tabl. 5.

 

Podsumowanie

Odbiór deskowania stanowi bardzo istotny etap realizacji monolitycznych robót betonowych. Przedstawione informacje pomogą przeprowadzić ten etap wznoszenia konstrukcji w sposób prawidłowy. Opracowany na podstawie aktualnych źródeł schemat postępowania (tabl. 2) powinien w praktyce przyczynić się do wzrostu jakości nowo wykonywanych betonowych konstrukcji monolitycznych. Towarzyszące mu zestawienie kryteriów akceptacji w zakresie tolerancji wykonawczych (tabl. 3, 4, 5) stanowi z kolei przydatne podręczne narzędzie na etapie odbioru deskowań oraz dopuszczenia do betonowania.

 

dr inż. Grzegorz Bajorek

Centrum Technologiczne Budownictwa

Politechnika Rzeszowska

mgr inż. Sławomir Słonina

Politechnika Rzeszowska

 

Literatura

1. PN-EN 13670:2011 Wykonywanie konstrukcji z betonu.

2. Ł. Drobiec, R. Jasiński, A. Piekarczyk, Kontrola robót betonowych i żelbetowych w trakcie ich realizacji i odbioru, Wolters Kluwer, Warszawa 2010.

3. Z. Orłowski, Podstawy technologii betonowego budownictwa monolitycznego, PWN, Warszawa 2010.

4. M. Szruba, Deskowania i rusztowania, „Nowe Budownictwo Inżynieryjne" nr 3-4/2016.

5. J. Panas i in., Nowy poradnik majstra budowlanego, Arkady, Warszawa 2012.

6. L. Runkiewicz, Warunki techniczne wykonania i odbioru robót budowlanych, część A Roboty ziemne i konstrukcyjne, Zeszyt 5 „Konstrukcje betonowe i żelbetowe", Instytut Techniki Budowlanej, Warszawa 2013.

7. Warunki techniczne wykonania i odbioru robót budowlano-montażowych, tom 1 „Budownictwo ogólne", część 1, Arkady, Warszawa 1989.

8. PN-EN 206 Beton. Wymagania, właściwości, produkcja i zgodność.

9. K. Kuniczuk, Praktyka wykonywania betonu architektonicznego w warunkach budowy, materiały z konferencji „Awarie budowlane", 2007.

10. K. Kuniczuk, Beton architektoniczny - wytyczne techniczne, Polski Cement, 2011.

 

www.piib.org.pl

www.kreatorbudownictwaroku.pl

www.kataloginzyniera.pl

Kanał na YouTube

Profil na Google+